Nhà mạng phải thực sự là “bộ lọc” từ đầu
+ Thưa đại biểu, thời gian qua, dư luận quan tâm đến nhiều vụ việc vi phạm pháp luật, thông tin lệch chuẩn, nội dung phản cảm xuất hiện và lan truyền nhanh trên mạng xã hội. Theo ông, đâu là vấn đề đáng lưu ý nhất từ thực tế này?
- Tôi cho rằng, điều đáng quan tâm trước hết là tốc độ lan truyền của thông tin trên không gian mạng hiện nay rất nhanh. Một nội dung khi đã được đăng tải có thể lập tức được chia sẻ, bình luận, cắt ghép, thậm chí biến thành một trào lưu trước khi cơ quan chức năng kịp xác minh đầy đủ.
Thực tế thời gian qua cho thấy, lực lượng chức năng đã vào cuộc nhanh chóng, xử lý nghiêm nhiều trường hợp vi phạm, qua đó góp phần giữ nghiêm kỷ cương pháp luật và tạo sự răn đe trong xã hội. Nhưng nhìn từ những vụ việc đã xảy ra, chúng ta cũng cần đặt ra câu hỏi: liệu có thể ngăn chặn sớm hơn hay không, thay vì để nội dung vi phạm lan rộng rồi mới xử lý?
Theo tôi, đây là điểm cần thay đổi trong cách tiếp cận. Xử lý nghiêm sau khi vi phạm xảy ra là cần thiết, nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì vẫn chưa đủ. Với không gian mạng, phòng ngừa từ sớm, từ xa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Khi một nội dung có dấu hiệu sai sự thật, vi phạm pháp luật hoặc đi ngược các chuẩn mực văn hóa xuất hiện, cần có cơ chế phát hiện, cảnh báo, rà soát và ngăn chặn kịp thời. Làm được như vậy sẽ hạn chế khả năng một thông tin xấu trở thành một vấn đề xã hội lớn.
Tôi nghĩ đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý trong giai đoạn hiện nay: phải chủ động hơn, nhanh hơn và đi trước một bước, chứ không phải chỉ khi sự việc xảy ra rồi mới xử lý.
+ Ông vừa nhấn mạnh yêu cầu phòng ngừa từ sớm. Vậy theo ông, trách nhiệm này nên được đặt ở đâu để việc ngăn chặn thông tin xấu độc thực sự hiệu quả?
- Tôi cho rằng đây phải là trách nhiệm đồng bộ của nhiều chủ thể, trong đó nhà mạng, đơn vị cung cấp dịch vụ internet và các nền tảng xuyên biên giới có vai trò rất quan trọng.
Không thể để tất cả trách nhiệm xử lý dồn lên cơ quan chức năng sau khi nội dung đã được phát tán rộng rãi. Các nhà mạng và nền tảng cung cấp dịch vụ phải chủ động hơn trong việc rà soát, sàng lọc nội dung ngay từ khâu đầu tiên; phải có trách nhiệm phát hiện và xử lý những nội dung xấu độc, vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến an ninh trật tự, thuần phong mỹ tục và các giá trị văn hóa của Việt Nam.
Tôi cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện các quy định để xác định rõ trách nhiệm pháp lý của những chủ thể này. Khi trách nhiệm đã rõ thì việc thực hiện cũng phải rõ; không thể có tình trạng khi xảy ra vụ việc mới xác định xem ai chịu trách nhiệm.
Mặt khác, các cơ quan chức năng cũng cần chủ động phối hợp với các nhà mạng và nền tảng để có cơ chế cảnh báo, phát hiện sớm những nội dung có nguy cơ gây tác động tiêu cực. Công nghệ phát triển rất nhanh, nếu công tác quản lý chậm hơn công nghệ thì chúng ta sẽ luôn ở thế xử lý phần ngọn.
Tôi cho rằng, muốn “làm sạch” không gian mạng thì phải có nhiều lớp bảo vệ. Nhà mạng và nền tảng là một lớp; cơ quan quản lý nhà nước là một lớp; báo chí, truyền thông chính thống là một lớp; và cuối cùng là ý thức, trách nhiệm của chính người sử dụng mạng xã hội.
Thông tin chính xác phải đến với người dân đủ nhanh
+ Một trong những nguyên nhân khiến thông tin sai lệch dễ lan truyền là khoảng trống thông tin. Theo ông, vai trò của báo chí, truyền thông chính thống cần được phát huy như thế nào?
- Tôi cho rằng đây là vấn đề rất quan trọng. Khi một vụ việc xảy ra mà thông tin chính xác chưa được cung cấp kịp thời, khoảng trống đó rất dễ bị lấp đầy bởi những thông tin chưa được kiểm chứng, thậm chí bị bóp méo, xuyên tạc để thu hút sự chú ý, “câu like, câu view”.
Vì vậy, cơ quan chức năng và các cơ quan báo chí, truyền thông cần chủ động cung cấp thông tin chính xác, minh bạch và kịp thời, nhất là đối với những vụ việc đang được dư luận quan tâm.
Thông tin chính xác đến sớm sẽ giúp người dân có cơ sở kiểm chứng, tránh bị dẫn dắt bởi tin đồn. Đây cũng là một cách phòng ngừa rất hiệu quả. Khi người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin chính thống, những thông tin sai lệch sẽ khó có cơ hội tạo thành làn sóng lớn.
Tôi cho rằng báo chí trong môi trường số càng phải phát huy vai trò định hướng, dẫn dắt dư luận. Nhanh là quan trọng, nhưng nhanh phải đi cùng chính xác. Đối với những vấn đề nhạy cảm, càng phải thận trọng, kiểm chứng kỹ trước khi thông tin tới công chúng.
Cùng với đó, các cơ quan chức năng cũng cần chủ động hơn trong việc cung cấp thông tin cho báo chí. Khi thông tin chính thống được công khai, minh bạch và đúng lúc thì sẽ hạn chế được khoảng trống để những thông tin không đúng sự thật lợi dụng.
Xây dựng văn hóa số bắt đầu từ mỗi người dùng
+ Bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý, nhà mạng và báo chí, theo ông, người sử dụng mạng xã hội cần làm gì để góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh?
- Tôi cho rằng đây là “mắt xích” rất quan trọng. Mỗi người sử dụng mạng xã hội đều có thể trở thành người tiếp nhận thông tin, nhưng đồng thời cũng có thể trở thành người phát tán thông tin.
Một cú nhấp chuột chia sẻ một nội dung chưa được kiểm chứng có thể khiến thông tin ấy tiếp tục lan tới hàng nghìn, hàng vạn người. Vì vậy, người dùng cần có trách nhiệm với những gì mình đăng tải, bình luận và chia sẻ.
Trước một thông tin gây sốc, gây tranh cãi hoặc kích thích sự tò mò, mỗi người cần bình tĩnh kiểm chứng nguồn tin, không chia sẻ theo tâm lý đám đông. Nếu thông tin chưa được xác thực thì tốt nhất không tiếp tay cho việc lan truyền.
Đặc biệt, người dùng cũng cần hiểu rằng không gian mạng không phải là nơi đứng ngoài pháp luật. Những hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác, đưa thông tin sai sự thật hoặc có nội dung vi phạm pháp luật đều phải chịu trách nhiệm theo quy định.
Từ góc độ lập pháp, tôi cho rằng Quốc hội sẽ tiếp tục nghiên cứu, rà soát để hoàn thiện thể chế và hành lang pháp lý liên quan đến quản lý không gian mạng. Trong đó, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến Luật An ninh mạng, phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao và chế tài xử lý các hành vi xâm phạm an ninh trật tự, văn hóa trên không gian mạng.
Nhưng, pháp luật dù đầy đủ đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn ý thức của con người. Muốn có một môi trường mạng lành mạnh, cần sự chủ động của cơ quan quản lý, trách nhiệm của nhà mạng, vai trò của báo chí và trên hết là sự đồng lòng, ý thức của cộng đồng người sử dụng.
Khi mỗi người biết mình phải chịu trách nhiệm với một lượt thích, một bình luận, một lần chia sẻ, văn hóa ứng xử trên không gian mạng sẽ từng bước được hình thành. Đó mới là nền tảng lâu dài để vừa khai thác được những lợi ích mà công nghệ số mang lại, vừa hạn chế những tác động tiêu cực đối với đời sống xã hội.
+ Xin trân trọng cảm ơn ông!
