Theo Teikoku Databank, công ty nghiên cứu tín dụng doanh nghiệp lớn của Nhật Bản, tính đến tháng 6/2026, Trung Quốc đại lục còn 10.118 doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động. Đây là mức thấp nhất kể từ khi Teikoku bắt đầu thống kê vào năm 2010, giảm 22% so với năm 2024 và thấp hơn 30% so với mức đỉnh năm 2012.
Theo các nhà nghiên cứu tại Teikoku Databank, số liệu này cho thấy hoạt động của doanh nghiệp Nhật Bản tại Trung Quốc đang chuyển từ giai đoạn mở rộng sang tái cơ cấu. Xu hướng rút khỏi Trung Quốc có thể tiếp diễn khi các công ty Nhật Bản, từ doanh nghiệp lớn đến doanh nghiệp vừa và nhỏ, đánh giá lại những rủi ro từng được chấp nhận trong nhiều thập kỷ đầu tư vào năng lực sản xuất tại Trung Quốc.
Ảnh minh họa: Theo SCMP.
Tuy nhiên, việc rút lui không có nghĩa là sẽ cắt đứt hoàn toàn với thị trường Trung Quốc. Theo Teikoku, nhiều doanh nghiệp đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, đồng thời duy trì hoạt động kinh doanh tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Ông Satoru Nagao, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Hudson (Mỹ), cho biết các doanh nghiệp Nhật Bản đang chuyển hướng đầu tư sang Ấn Độ, Việt Nam, Thái Lan và những thị trường khác tại Đông Nam Á, sau nhiều năm tập trung nguồn lực tại Trung Quốc.
“Chúng ta đã nuôi dưỡng con rồng, để rồi giờ đây nó phun ra lửa”, ông Nagao nói, đề cập đến mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắt tại Trung Quốc.
Áp lực đối với doanh nghiệp Nhật Bản còn đến từ quan hệ ngoại giao giữa Tokyo và Bắc Kinh. Căng thẳng gia tăng sau những phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tại Quốc hội về khả năng Nhật Bản tham gia quân sự trong một cuộc xung đột liên quan đến Đài Loan.
Trung Quốc đã phản ứng mạnh trước những phát biểu này và sau đó hạn chế xuất khẩu một số khoáng sản thiết yếu sang các công ty Nhật Bản. Hoạt động đi lại giữa hai nước cũng chịu ảnh hưởng. Theo Tổ chức Du lịch Quốc gia Nhật Bản, lượng khách từ Trung Quốc đại lục tới Nhật Bản trong tháng 8 giảm 59% so với cùng kỳ năm trước.
Tại Quảng Châu, một hội chợ du lịch thường niên lớn được tổ chức trước Quốc khánh Trung Quốc ngày 1/10 cũng lần đầu tiên không có đại diện Nhật Bản tham gia trưng bày.
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, chi phí nhân công tăng và nền kinh tế Trung Quốc suy yếu cũng đang khiến môi trường kinh doanh trở nên khó khăn hơn. Teikoku Databank cho rằng cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài cùng tình trạng dư thừa công suất công nghiệp là những yếu tố quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp Nhật Bản tái cơ cấu hoạt động.
Dòng vốn đầu tư mới từ Nhật Bản vào Trung Quốc cũng giảm đáng kể. Trong giai đoạn 2024–2026, chỉ có 1.221 doanh nghiệp Nhật Bản gia nhập thị trường Trung Quốc thông qua công ty con, nhà máy hoặc văn phòng đại diện. Đây là mức thấp nhất từng được ghi nhận, ngoại trừ giai đoạn đại dịch Covid-19.
Trong khi đó, có tới 4.137 doanh nghiệp Nhật Bản rút hoàn toàn khỏi Trung Quốc trong cùng thời kỳ.
Cuộc chiến thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc cũng tạo thêm áp lực. Theo Teikoku Databank, khoảng 60% các nhà sản xuất Nhật Bản có cơ sở sản xuất tại Trung Quốc cho biết doanh thu của họ bị ảnh hưởng bởi các mức thuế của Mỹ.
Những số liệu trên cho thấy chiến lược “Trung Quốc cộng một” đang ngày càng được các doanh nghiệp Nhật Bản chú trọng. Thay vì rời bỏ hoàn toàn Trung Quốc, nhiều công ty đang phân tán hoạt động sản xuất và chuỗi cung ứng sang các thị trường khác, trong đó Đông Nam Á và Ấn Độ là những điểm đến được quan tâm.
