Nằm ven sông Hồng, ở phía Đông Nam kinh thành Thăng Long xưa, làng gốm Kim Lan được hình thành từ thế kỷ VII. Trải qua hàng trăm năm, gốm Kim Lan vẫn giữ được vẻ đẹp truyền thống, mộc mạc, đồng thời sở hữu một nét độc đáo hiếm có là khả năng phát quang khi gặp ánh sáng.
Theo các nghệ nhân, bí quyết tạo nên độ xuyên sáng của gốm Kim Lan nằm ở nguyên liệu và kỹ thuật nung. Đất cao lanh phải được tinh lọc kỹ lưỡng, loại bỏ hoàn toàn tạp chất, sau đó nung ở nhiệt độ gần 1.300 độ C. Khi đạt chuẩn, sản phẩm có thể cho ánh sáng xuyên qua trong trẻo như bóng đèn LED. Nếu nhiệt độ thấp hơn, ánh sáng sẽ ngả vàng hoặc không thể xuyên qua.
Ghi nhận của phóng viên, những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, làng gốm Kim Lan luôn tấp nập xe tải ra vào vận chuyển hàng hóa. Để đón đầu nhu cầu mua sắm dịp cao điểm cuối năm, các cơ sở sản xuất, kinh doanh đã chủ động chuẩn bị nguồn hàng phong phú, đa dạng mẫu mã. Các mặt hàng phục vụ Tết như đôn, chậu cây cảnh, ang, bình hoa kích thước lớn… được thị trường đặc biệt ưa chuộng.
Chị Nguyễn Thị Lan, chủ một cơ sở gốm tại Kim Lan cho biết: “Ngay từ nhiều tháng trước, chúng tôi đã phải làm việc liên tục để kịp phục vụ thị trường dịp cuối năm. Trong đó, các sản phẩm chum đựng rượu, bình hoa được sản xuất với số lượng lớn”.
Cũng theo chị Lan, để tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh, những người thợ gốm phải trải qua hàng chục công đoạn, từ chọn đất, nhào trộn, tạo hình trên bàn xoay, tráng men cho đến nung trong lò hàng trăm độ C. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, am hiểu sâu sắc về kỹ thuật và cảm nhận tinh tế về thẩm mỹ.
Tại cơ sở sản xuất của ông Nguyễn Văn Minh, những người thợ gốm phải làm việc từ sáng đến tối. Mỗi người đảm nhiệm một công đoạn riêng, tạo nên không khí lao động khẩn trương, hối hả.
“Hiện nay hầu hết các hộ sản xuất gốm tại Kim Lan đã chuyển đổi từ lò than sang lò gas. Sau khi tạo hình và phơi khô, gốm được xếp vào lò gas sao cho tất cả sản phẩm đều được tiếp xúc với mức nhiệt đồng đều nhau. Nhiệt độ trong lò cũng được điều chỉnh tự động theo từng giai đoạn, nên thợ nung không cần chú ý canh lò như khi sử dụng than và củi”, ông Minh chia sẻ.
Cũng theo ông Minh, tuy chi phí vận hành một lò nung bằng gas cao gấp nhiều lần so với lò than, lò củi nhưng vì cho ra sản phẩm đồng đều về mặt chất lượng, việc sử dụng lò gas để nung gốm vẫn mang lại hiệu quả kinh tế cao.
“Bây giờ chuyển đổi lò gas thì 98% sản phẩm đạt chất lượng toàn diện. Ngày trước, làm lò hộp là cứ trên thì sống, dưới thì già, dưới nữa lại trắng nõn, rất vất vả. Giờ thì sản phẩm đồng đều như nhau, doanh thu trung bình của các cơ sở sản xuất tăng gấp đôi so với khi sử dụng lò nung truyền thống”, ông Minh cho biết thêm.
Những ngày cận Tết, từ sáng sớm đến chiều muộn, xe tải nối đuôi nhau ra vào làng nghề, chờ bốc xếp các lô hàng gốm đã được đóng gói cẩn thận để phân phối đi khắp các tỉnh phía Bắc và một số địa phương miền Trung. Theo các thương lái, các sản phẩm gốm Kim Lan nhìn đơn giản không nhiều hoạ tiết cầu kỳ hay mạ vàng như nhiều sản phẩm gốm khác, nhưng vẫn đảm bảo tính hài hoà, tinh tế, mộc mạc và giá trị sử dụng cao nên được khách hàng ưa chuộng.
Chính sự ổn định về chất lượng và nhu cầu thị trường ngày càng mở rộng, nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh tại làng gốm Kim Lan cũng đã chủ động đổi mới phương thức tiếp cận khách hàng.
Không ít hộ đã mạnh dạn ứng dụng chuyển đổi số, đưa sản phẩm lên các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. “Việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử giúp tiếp cận được tệp khách hàng lớn hơn, đồng thời tiết kiệm nhiều thời gian, công sức hơn trong việc bán hàng hay quảng cáo so với cách thức truyền thống. Dịp Tết này, nhu cầu mua sắm, trang trí và biếu tặng tăng cao nên các mẫu chum, vại, bình gốm, đồ thờ được khách hàng đặt nhiều”, anh Tùng, một chủ cửa hàng gốm tại làng gốm Kim Lan chia sẻ.
