Phú Yên không chỉ có những bãi biển xanh với cát trắng, nắng vàng, nơi những dãy núi đâm ra sát biển mà còn có hệ thống nhiều thác nước hoang sơ, hùng vĩ được nhiều du khách ưa thích. Và thác H'Ly chính là một trong những thác nước đẹp nhất tại nơi đây.
Con thác này đã được UBND tỉnh Phú Yên công nhận là di tích thắng cảnh cấp tỉnh. Không chỉ có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, thác H'Ly còn là nguồn tài nguyên đang được phát triển để gắn liền với du lịch cộng đồng tại địa phương.
Thác H'Ly được người dân nơi đây ví như “một nàng thơ ngủ trong rừng”
Thác H'Ly được người dân nơi đây ví như “một nàng thơ ngủ trong rừng”, lúc thì tĩnh lặng, lúc lại dạt dào thanh âm của nước từ thượng nguồn đổ xuống, một vẻ đẹp vô cùng nên thơ, trữ tình. Con thác này gắn liền với cuộc sống sinh hoạt của người dân tộc Ê Đê từ nhiều đời, nó chứa đựng trong mình những câu chuyện về tín ngưỡng văn hóa, tâm linh của người dân miền núi Phú Yên.
Thác H'Ly nằm dọc theo quốc lộ 19C, thuộc địa bàn xã Buôn Kit, huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên. Thác cách trung tâm thành phố Tuy Hoà 90km, khu vực này tiếp giáp với tỉnh Đắk Lắk, có nhiều con suối nhỏ, nằm phía Đông Nam của dãy Trường Sơn. Muốn đến thác H'Ly, du khách có thể di chuyển từ trung tâm thành phố Tuy Hoà đến ngã 3 Phú Lân đường hướng lên thị trấn Hai Riêng, rồi đi qua xã Eatrol.
Sau khi đi theo con đường hướng về Buôn Đức, du khách chỉ cần đi qua cầu H'Ly là sẽ đến được thác H'Ly. Cung đường đến với thác H'Ly khá dài với nhiều đoạn gập ghềnh, có ổ voi, ổ gà, có những đoạn quanh co khúc khủy, có những đoạn lại tương đối trơn, nên khi di chuyển bằng các phương tiện cá nhân thì du khách lưu ý di chuyển chậm, chú ý tốc độ để đảm bảo an toàn.
Tên gọi thác H'Ly được bắt nguồn từ tên gọi của suối Ea H'Ly, một con suối nằm ở khu vực thượng nguồn sông Hinh.
Tên gọi thác H'Ly được bắt nguồn từ tên gọi của suối Ea H'Ly, một con suối nằm ở khu vực thượng nguồn sông Hinh. Thác có độ cao khoảng 20m, bề mặt thác rộng gần 30m với làn nước đổ ồ ạt từ trên cao xuống. Những bọt nước rơi xuống tựa như một dải lụa trắng vắt ngang lưng chừng núi, màu trắng nổi bật giữa rừng núi xanh thẳm tạo nên ấn tượng thị giác khiến nhiều du khách trầm trồ, thích thú.
Dòng nước này chảy về hướng phía hồ thuỷ điện sông Hinh rồi xuôi dòng nhập vào sông Ba. Hình dáng của thác H'Ly khá giống với một địa điểm xuất hiện trong bộ phim nổi tiếng Tây Du Ký nên người dân địa phương còn gọi con thác này là thác Tây Du Ký.
Các nhà nghiên cứu cho rằng, thác H'Ly được hình thành do hai yếu tố cơ bản. Thứ nhất là do độ dốc của địa hình rừng núi nơi đây. Thứ hai là do trong quá trình vận động, thay đổi địa chất có sự đứt gãy, sụt lún đất đai giữa các mảng địa chất. Những tảng đá bazan nằm ở chân thác là do tác động của những đợt núi lửa phun trào hình thành nên.
Khu vực thác H’Ly có diện tích tổng cộng trên 10ha, gồm phần trên thác khá rộng, nước chảy mòn qua những hòn đá lớn, thân thác cao khoảng 80m và dưới cùng là phần chân thác với những phiến đá nhỏ xen những hố nước lớn.
Người dân tộc sống gần thác H’Ly kể lại, nơi đây gắn liền với một truyền thuyết về tình yêu đôi lứa.
Người dân tộc sống gần thác H’Ly kể lại, nơi đây gắn liền với một truyền thuyết về tình yêu đôi lứa. Đó là câu chuyện tình của một đôi nam nữ, họ bị cấm qua lại với nhau do những mâu thuẫn về xuất thân. Hai người lại là con của hai vị tù trưởng có xích mích với nhau. Chàng trai vì tình yêu bị cấm cản nên đã bỏ lên núi Ngọc Linh, để lại cô gái ngày ngày ra bờ suối tương tư và chờ đợi, nơi hai người vẫn thường hẹn hò. Ngày này qua tháng khác, nàng đã hết hy vọng vào tình yêu của chàng trai, để rồi những giọt nước mắt của nàng đã biến con suối nhỏ thành sông lớn, làm xói mòn núi đồi, khắc họa nên dáng hình của thác H’Ly hiện tại. Từ đây, người dân địa phương đã coi thác H’Ly như một biểu tượng của tình yêu thuỷ chung, bất diệt, là tình yêu lý tưởng đáng mong ước của rất nhiều cặp đôi.
Khi đến nơi đây, chắc hẳn du khách sẽ cảm thấy rất ấn tượng với vẻ đẹp tráng lệ của thác H’Ly. Không chỉ được nhìn ngắm từng đợt nước tuôn xuống ào ạt mà còn được lắng nghe tiếng chim hót như bản hòa ca của núi rừng, tiếng vọng xa xa của người dân vào rừng hái lá thuốc gọi nhau, những chùm phong lan tỏa hương thơm dìu dịu. Xung quanh thác có những bờ đá, nước chảy len qua từng kẽ đá, rừng cây tự nhiên mát mắt khiến cho khung cảnh thêm thơ mộng.
Từ tháng 1 đến tháng 5 thường là khoảng thời gian phù hợp nhất để du khách ghé thăm thác H’Ly.
Từ tháng 1 đến tháng 5 thường là khoảng thời gian phù hợp nhất để du khách ghé thăm thác H’Ly. Trong giai đoạn này, tiết trời tại con thác rất trong lành và ít bị ảnh hưởng bởi những cơn mưa lớn. Nước sẽ đổ về con thác sẽ ít hơn vào mùa khô, du khách có thể tháo giày, đi chân trần qua những phiến đá lớn. Nước chảy làm mát đôi chân, vuốt ve làn da như muốn xoa dịu những mệt mỏi sau khi du khách đã phải vượt một tuyến đường xa để đến được với nơi đây. Ngoài ra, du khách cũng có thể ngâm mình dưới làn nước mát để xua tan cái nóng. Nước trong vắt đến nỗi có thể nhìn thấy sỏi dưới đáy và những tảng rêu nhạt màu lấp ló dưới nắng.
Đến thác H’Ly, du khách có thể cùng bạn bè tổ chức picnic ngay bên cạnh bờ suối, cạnh các phiến đá lớn. Bạn Nguyễn Huyền Trang, khách du lịch đến từ thành phố Nha Trang chia sẻ: “Vì quanh thác không có dịch vụ du lịch như homestay, cắm trại… nên nhóm tụi mình đã tự chuẩn bị những đồ ăn nhẹ như bánh mì, thịt nguội, hoa quả tươi để mang đến nơi. Vừa thưởng thức đồ ăn, vừa được nhìn ngắm con thác hùng vĩ khiến mình cảm thấy quãng đường xa di chuyển tuy hơi vất vả, nhưng sau tất cả, cảnh đẹp của thác H’Ly khiến mình thấy rất xứng đáng với công sức mà mình đã bỏ ra để đến được đây”.
