Lễ hội cầu ngư Làng Cam Lâm là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Cụ thể, theo Quyết định số 389/QĐ-BVHTTDL ngày 21/02/2024 do Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng ký, Lễ hội truyền thống, Tập quán xã hội và tín ngưỡng Lễ hội cầu ngư Làng Cam Lâm, xã Xuân Liên, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Trước đó, Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh xây dựng hồ sơ khoa học trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét, công nhận Lễ hội cầu ngư Làng Cam Lâm là loại hình văn hóa phi vật thể quốc gia.

le hoi cau ngu lang cam lam la di san van hoa phi vat the quoc gia hinh 1

Sau khi làm lễ, người dân tiến hành rước thần ngư ra biển để cầu cho năm mới mưa thuận gió hòa, mùa biển bội thu

Tục thờ Cá Ông tại làng Cam Lâm - xã Xuân Liên chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân nơi đây. Một phong tục đã ăn sâu trong đời sống văn hoá nhằm thể hiện sự biết ơn của ngư dân dành cho Cá Ông, đồng thời là dịp để họ cầu mong, gửi gắm những hi vọng về một năm dong buồm ra khơi suôn sẻ, thuận lợi và bình an với những khoang thuyền đầy ắp lộc trời.

Theo sử sách, năm 1953, làng Cam Lâm tổ chức Lễ rước các Thánh vị Tôn thần (Thành Hoàng làng và Ngư ông). Mặc dù thời gian biến thiên, Lễ Cầu ngư dần mai một, nhưng vào ngày rằm, mồng một hằng tháng, ngư dân ở làng Cam Lâm vẫn dành niềm tin tâm linh, tín ngưỡng tuyệt đối cho Ngư Ông. Cho đến nay, làng Cam Lâm tiếp tục duy trì Lễ Cầu ngư nhưng mỗi năm một nghi thức khác nhau.

le hoi cau ngu lang cam lam la di san van hoa phi vat the quoc gia hinh 2

Lễ hội cầu ngư Làng Cam Lâm được tổ chức một cách bài bản, hấp dẫn, trở thành lễ hội mang đậm nét văn hoá tín ngưỡng, văn hoá tâm linh truyền thống ở vùng quê nơi đây.

Đền Đông Hải nằm ở thôn Lâm Hải Hoa, xã Xuân Liên (trước đây là làng Cam Lâm). Làng Cam Lâm do 3 ông Trần Canh, Lê Công Toản và Nguyễn Như Tiến (có sách ghi là cụ Nguyễn Nhật Tân) xin bãi cát hoang ven biển rồi chiêu tập dân lập ấp. Từ mảnh đất cằn nay trở thành vùng đánh cá sầm uất.

Nghề đánh cá biển gắn với tập tục lâu đời của miền quê biển. Một buổi sáng, dân Cam Lâm thấy trên bãi cát làng có bộ xương cá voi trôi dạt vào. Vì cá voi được coi là cá thần (ngư thần), thường giúp ngư dân khi gặp nạn. Đã có nhiều chuyện kể lại khá ly kỳ. Như cá voi giúp nâng thuyền và đẩy vào gần bờ cứu người gặp nạn; người bị trôi ngoài biển thì cá voi nâng người và chở vào gần bờ, rồi lựa sóng để thả thuyền, thả người để sóng xô lên bãi cát... Những nghĩa cử ấy được con người ví cá voi như một vị thần, dân ở vùng này gọi là thần Đông Hải.

le hoi cau ngu lang cam lam la di san van hoa phi vat the quoc gia hinh 3

Nghi lễ chạy thuyền trong lễ hội cầu ngư.

Xương cá voi khi dạt vào bờ, được bà con tổ chức lễ tang chôn cất chu đáo như người. Ngư dân còn lập bàn thờ; lúc đầu là một gian thờ sơ sài, nhưng khi cuộc sống của người dân biển sung túc hơn, họ xây dựng hẳn một đền thờ rất nghiêm cẩn. Đền thờ này về sau được một triều Vua phong sắc hiệu thần Đông Hải là: “Đương giới quản hải đạo ngư ông lịch nậm linh ứng uông nhuận tùng ba lịch triều phong tặng hàm hoàng quang đại thượng đẳng tối linh thần”. Đền nằm hướng đông bắc, trên diện tích gần 2000m2, cấu trúc hình chữ đinh (giống chữ T) trông rất uy nghi, trầm mặc.

Chính giữa ngôi đền là mộ cá voi được ốp đá hoa cương màu đen (hai bên ngoài thượng điện có 17 mộ cá voi chôn sau). Phía trong là hương án xây, trên đặt bộ 3 long ngai bài vị bằng gỗ sơn son thếp vàng cùng bát hương và các đồ thờ thông dụng khác. Đền Đông Hải, xã Xuân Liên có 4 đạo sắc phong, năm 2017 được xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hoá cấp tỉnh.

le hoi cau ngu lang cam lam la di san van hoa phi vat the quoc gia hinh 4

Đông đảo người dân hào hứng tham gia lễ hội.

Theo ông Đinh Trọng Liến, Trưởng ban làng Cam Lâm cho biết: Lễ Cầu ngư làng Cam Lâm có từ hàng trăm năm nay, tục thờ thần Cá Ông của người dân biển nơi đây cũng gắn liền với thờ Thành hoàng làng. Ban ngày làm phần tế lễ, sau phần tế lễ là tổ chức các trò chơi dân gian truyền thống, các trò thể thao; ban đêm tổ chức hát xướng rất vui và kéo dài hằng đêm. Ở Cam Lâm có Câu lạc bộ Trò Kiều từ rất lâu, những năm gần đây còn phát triển các loại hình nghệ thuật dân gian khác như Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh. Lễ hội Cầu ngư được tổ chức tại Đền Đông Hải (ngôi đền có lăng của các Ngư thần).

Trong ngày diễn ra phần lễ của Lễ hội Cầu ngư, ngư dân sẽ tổ chức một cách trang nghiêm, cung kính với đầy đủ các nghi thức truyền thống, nghinh thần, rước sắc, đọc văn tế,… Lễ rước sắc chính là phần mở đầu của Lễ hội Cầu ngư (bắt đầu từ lăng Ông, tức là đền Đông Hải).

Sau phần này, ngư dân sẽ tiếp tục thực hiện những lễ nghinh thuỷ, lễ rước hồn Thần Đông Hải. Trong buổi lễ, các thành viên trong Ban tế lễ được Ban tổ chức phân công cúng lễ theo phong tục cổ truyền tại Thượng điện, Trung điện và Hạ điện. Vật phẩm dâng cúng bao gồm các loại đặc sản của địa phương và hương, hoa. Sau khi dâng lễ vật, chủ tế sẽ đọc chúc văn và văn tế.

le hoi cau ngu lang cam lam la di san van hoa phi vat the quoc gia hinh 5

Đền Đông Hải (đền Cá Ông) nằm ở thôn Lâm Hải Hoa là nơi thờ vị Đông Hải Đại Vương còn gọi là thần ngư.

Trước và sau khi kết thúc nghi lễ cầu cúng, phần hội trong Lễ hội Cầu ngư sẽ được bắt đầu với một loạt những trò chơi dân gian, diễn xướng dân gian như Trò Kiều và dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh.

Ngoài ra, mọi người còn tổ chức các hoạt động thể thao sôi nổi như đua thuyền, đi cà kheo, kéo co, đấu võ cổ truyền,... Tất cả hoạt động này tạo nên bầu không khí lễ hội vừa trang nghiêm nhưng cũng rất sôi động và thú vị.

Xem thêm

Hợp tác văn hóa tạo nền tảng kết nối Việt Nam - Romania

Hợp tác văn hóa tạo nền tảng kết nối Việt Nam - Romania

(CLO) Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, những thế hệ người Việt Nam được đào tạo tại Romania là cầu nối quan trọng giữa hai nước. Nền tảng văn hóa, giáo dục và tình hữu nghị được vun đắp qua nhiều thập kỷ đang mở ra cơ hội thúc đẩy hợp tác thương mại, đầu tư.

Xã biên giới Gia Lai rộn ràng chuẩn bị lễ cúng nhà rông truyền thống

Xã biên giới Gia Lai rộn ràng chuẩn bị lễ cúng nhà rông truyền thống

(CLO) Những ngày này, tại làng Bua, xã Ia Pnôn, tỉnh Gia Lai, không khí chuẩn bị lễ cúng nhà rông truyền thống của người Jrai diễn ra rộn ràng. Không chỉ là một nghi lễ tâm linh, đây còn là dịp để cộng đồng cùng hướng về cội nguồn, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Đại nhạc hội 'Muôn sắc Việt Nam' nóng lên trước giờ G

Đại nhạc hội 'Muôn sắc Việt Nam' nóng lên trước giờ G

(CLO) Chỉ 8 phút sau khi mở cổng đăng ký trực tuyến sáng 19/11, toàn bộ vé miễn phí dành cho công chúng tham dự đại nhạc hội “Muôn sắc Việt Nam” tại sân vận động Quốc gia Mỹ Đình đã được đăng ký hết. Sức hút của chương trình đến từ dàn nghệ sĩ nổi tiếng cùng quy mô tổ chức và nội dung nghệ thuật giàu bản sắc dân tộc.

Khám phá dấu ấn kiến trúc Pháp tại Việt Nam qua hơn 300 tài liệu lưu trữ

Khám phá dấu ấn kiến trúc Pháp tại Việt Nam qua hơn 300 tài liệu lưu trữ

(CLO) Ngày 23/11 tới, tại Không gian giới thiệu Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và Tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu (12 Đào Tấn, Hà Nội), Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) phối hợp với Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam sẽ tổ chức khai mạc triển lãm “Phong cách kiến trúc Pháp tại Việt Nam 1858-1945 trong tài liệu lưu trữ”.

40 năm đổi mới chính sách văn hóa: Nhận diện điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực phát triển

40 năm đổi mới chính sách văn hóa: Nhận diện điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực phát triển

(CLO) Hội thảo khoa học “40 năm đổi mới chính sách văn hóa (1986-2026) - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” được tổ chức để đánh giá, phân tích, trao đổi để làm rõ những thành tựu nổi bật, chỉ ra các điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực và những thách thức mới đối với sự phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Cỡ chữ bài viết: