Lễ giỗ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi (Lễ hội đền Lê Khôi) là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, được tổ chức hằng năm tại Khu di tích đền Chiêu Trưng nằm trên núi Nam Giới, thuộc xã Thạch Khê, tỉnh Hà Tĩnh và các đền thờ vọng trong khu vực. Lễ hội diễn ra trong 3 ngày, từ ngày 1 đến ngày 3 tháng 5 âm lịch hằng năm, trong đó ngày 3/5 là ngày giỗ chính.
Theo Ban Quản lý đền Lê Khôi, Lễ hội đền Lê Khôi hiện nay đã trở thành hoạt động mang đậm nét đẹp văn hóa truyền thống. Đặc biệt, qua hàng trăm năm, các nghi thức của Lễ hội đền Lê Khôi đến nay vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn.
Theo đó, trước khi diễn ra chính lễ ở đền Lê Khôi, người dân bản địa tại các điểm thờ vọng đã tổ chức các hoạt động rước kiệu, phong sắc và đồ tế khí để cử hành lễ giỗ. Từ các đền vọng, đoàn Mai Phụ, Thạch Kim rước xuống thuyền sang đền chính. Đoàn rước từ Thạch Hải, Thạch Trị đi bằng đường bộ. Dù cách thức nào, đoàn rước cũng do 2 vị cao niên mẫu mực nhất dẫn đường.
Trong lễ hội, lễ rước kiệu được chuẩn bị công phu, mỗi đoàn rước có hơn 100 người. Trong đoàn rước còn có phường bát âm nhạc lễ, tàn, lọng, cờ, đồ tế khí… Đoàn rước đi bằng thuyền thường có 5-7 thuyền/đoàn. Thuyền của dân làng lân cận và ngư dân các nơi thường ra vào Cửa Sót và đoàn thuyền rồng thi bơi cũng tham gia đoàn rước.
Năm nay, Lễ hội đền Lê Khôi diễn ra từ ngày 15-17/6. Lễ hội được tổ chức quy mô lớn hơn nhân dịp tưởng niệm 580 năm ngày mất danh tướng Lê Khôi (1446-2026), bao gồm phần lễ và phần hội.
Trong đó, phần lễ gồm nghi thức khai lễ diễn ra vào sáng 15/6 tại đền chính; lễ rước linh vị Lê Khôi và lễ vật từ các đền thờ vọng tại các xã Lộc Hà, Mai Phụ, Đồng Tiến, Việt Xuyên, Đức Quang và một số thôn thuộc xã Thạch Khê về đền chính vào sáng 16/6; lễ tế tại đền chính vào chiều 16/6 và lễ giỗ vào sáng 17/6 (tức mùng 3/5 âm lịch).
Phần hội với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao như: đua thuyền, thả đèn hoa đăng, bóng đá, bóng chuyền và các trò chơi dân gian… do xã Thạch Khê và các địa phương có đền thờ vọng tổ chức. Cùng với người dân các địa phương trong tỉnh Hà Tĩnh, lễ hội còn có sự tham gia của các đoàn đến từ các tỉnh, thành phố có đền thờ danh tướng Lê Khôi.
Theo nhà nghiên cứu văn hóa Lê Văn Tùng, tín ngưỡng thờ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi là một hiện tượng văn hóa đặc sắc trong đời sống người dân Hà Tĩnh. Lễ hội đền Lê Khôi không đơn thuần là một sinh hoạt tín ngưỡng mà là cuộc gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại, là dịp để mỗi người hướng về cội nguồn, nhắc nhớ về công lao của những bậc tiền nhân đã góp phần bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử.
Lê Khôi (chưa rõ năm sinh, năm mất: 1446), quê ở Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Ông là con trai của Lê Trừ - anh trai vua Lê Lợi. Lê Khôi là một trong những danh tướng tiêu biểu của nghĩa quân Lam Sơn, có nhiều đóng góp trong cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược cũng như quá trình mở mang, ổn định vùng đất phía Nam Đại Việt.
Năm 1446, sau khi lập nhiều chiến công trong cuộc chinh phạt phương Nam, trên đường trở về kinh thành, ông lâm bệnh và qua đời tại chân núi Nam Giới, nay thuộc xã Thạch Khê, tỉnh Hà Tĩnh.
Cảm kích trước công lao của vị danh tướng, triều đình cho lập đền thờ, nhân dân nhiều địa phương cũng lập đền thờ vọng ông. Từ đó đến nay, lễ giỗ Chiêu Trưng Đại vương được duy trì qua nhiều thế hệ với nhiều nghi thức văn hóa truyền thống độc đáo. Năm 2017, Bộ VHTT&DL đã có quyết định công nhận Lễ hội đền Lê Khôi là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
