Tái hiện huyền tích Đức Thánh Tản
Từ tờ mờ sáng Rằm tháng Giêng, công tác chuẩn bị đã hoàn tất. Vào giờ Dần, nghi lễ phụng nghinh long ngai được cử hành trang trọng. Đúng 4 giờ sáng, đoàn rước khởi hành trong ánh đuốc, khói hương và tiếng trống chiêng rộn rã, với sự tham gia của gần một nghìn người dân các tổ dân phố thuộc phường Sơn Tây và thôn Duy Bình (xã Vĩnh Phú, tỉnh Phú Thọ).
Ba kiệu chính – kiệu Văn, kiệu Lồng Mũ và kiệu Ngai – được rước trong không khí linh thiêng, thành kính. Dọc các tuyến đường, người dân bày hương án trước cửa nhà, cung kính nghênh đón Đức Thánh. Mỗi khi đi qua điểm tế lễ hay ngã ba, ngã tư, đội hình rước kiệu lại thực hiện nghi thức “tâng kiệu”, tạo nên không khí hào hùng, sôi động, thể hiện niềm tin và lòng tôn kính đối với bậc tiền nhân.
Sau hơn bốn giờ di chuyển, đoàn rước tập kết tại bến cảng bên hữu ngạn sông Hồng để thực hiện nghi lễ Độ Hà – nghi thức cầu thủy thần phù trợ cho hành trình vượt sông an toàn. Nếu trước kia việc qua sông được thực hiện bằng thuyền nan ghép phà, thì nay đoàn rước di chuyển bằng tàu, phà trọng tải lớn, bảo đảm an toàn trật tự.
Trên sông, đoàn tàu thực hiện nghi thức hướng mũi đủ bốn phương Đông – Tây – Nam – Bắc, biểu trưng cho sự giao hòa đất trời, cầu quốc thái dân an. Khi cập bến phía Phú Thọ, Tam vị Đức Thánh Tản được rước vào Đền Ngự Dội trong sự nghênh đón trọng thể của nhân dân địa phương.
Nghi lễ “mộc dục” được tái hiện trang trọng, gợi nhắc truyền thuyết hai cô thôn nữ gánh nước sông Hồng dâng Đức Thánh tẩy bụi trần trước khi hóa Thánh. Hình ảnh ấy trở thành biểu tượng sinh động của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, khẳng định giá trị bền vững của truyền thống văn hóa dân tộc.
Lễ hội Đền Và: Bảo tồn di sản gắn với phát triển địa phương
Lễ hội Đền Và đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Từ lâu, lễ hội không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng của cư dân địa phương mà còn là không gian văn hóa chung của cộng đồng hai bờ sông Hồng, lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc của vùng đất xứ Đoài.
Trao đổi với phóng viên, ông Hà Ngọc Quân – Phó Chủ tịch UBND phường Sơn Tây, Trưởng ban Tổ chức lễ hội – cho biết mỗi mùa hội thu hút hàng vạn lượt người dân và du khách tham dự. Lực lượng tham gia rước kiệu, phục vụ hậu cần và bảo đảm an ninh trật tự lên tới hơn 1.000 người.
Theo ông Quân, cùng với ý nghĩa tín ngưỡng, lễ hội góp phần quảng bá giá trị lịch sử – văn hóa của địa phương, đồng thời tạo điều kiện cho các hoạt động dịch vụ như lưu trú, ẩm thực, vận chuyển, kinh doanh sản phẩm đặc sản phát triển, qua đó tăng thêm nguồn thu cho người dân.
Một trong những điểm nhấn của lễ hội là nghi thức rước long ngai, bài vị Tam vị Đức Thánh Tản qua sông Hồng sang Đền Ngự Dội (xã Vĩnh Phú, Phú Thọ). Nghi lễ này tái hiện huyền tích về Tản Viên Sơn Thánh và thể hiện mối liên kết văn hóa giữa các địa phương trong khu vực.
Ban Tổ chức cho biết định hướng thời gian tới là chuẩn hóa công tác tổ chức, bảo đảm lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn và đúng nghi thức truyền thống. Phường Sơn Tây sẽ tiếp tục phối hợp với xã Vĩnh Phú hoàn thiện kịch bản, phân công nhiệm vụ cụ thể, nâng cao chất lượng điều hành và phục vụ. Các nghi lễ như rước long ngai, lễ Độ Hà, nghi thức “mộc dục” được duy trì theo đúng quy chuẩn truyền thống.
Công tác an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm được tăng cường, đặc biệt trong nghi thức rước kiệu qua sông Hồng – hoạt động trung tâm của lễ hội. Cùng với tổ chức lễ hội, địa phương đẩy mạnh hoạt động truyền thông và số hóa tư liệu.
Toàn bộ quá trình lễ hội được phát trực tiếp trên các nền tảng số; tư liệu hình ảnh, video được lưu trữ phục vụ công tác bảo tồn và quảng bá di sản. Phường Sơn Tây cũng đang triển khai dự án mở rộng khuôn viên Đền Và nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng và tham quan của người dân, du khách.
Theo lãnh đạo địa phương, việc đầu tư hạ tầng hướng tới mục tiêu bảo tồn di tích gắn với phát triển du lịch bền vững. Đại diện Ban Tổ chức nhấn mạnh việc xây dựng hình ảnh lễ hội văn minh, an toàn; khuyến khích người dân và du khách thực hiện nếp sống văn hóa, giữ gìn vệ sinh môi trường, không chen lấn, xô đẩy và tránh các hành vi mê tín dị đoan. Với những định hướng trên, Lễ hội Đền Và được kỳ vọng tiếp tục phát huy giá trị di sản, đồng thời đóng góp vào phát triển kinh tế – xã hội của địa phương trong giai đoạn mới.
