Phát biểu khai mạc, ông Lê Đức Nhượng, Chủ tịch UBND xã Trần Thương (Ninh Bình) nhấn mạnh, lễ phát lương đã trở thành nét đẹp truyền thống, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tôn vinh các anh hùng có công dựng nước và giữ nước.
Lễ hội không chỉ lan tỏa giá trị lịch sử dân tộc mà còn nhắc nhở các thế hệ hôm nay trân trọng quá khứ, bày tỏ lòng kính trọng với tiền nhân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, tiếp nối tư tưởng: “Thời bình phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc”.
Lễ hội mang ý nghĩa cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, phúc lộc dồi dào; đồng thời góp phần gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống và thể hiện khát vọng về một đất nước hưng thịnh, phát triển bền vững.
Thông qua lễ hội, địa phương cũng giới thiệu, quảng bá đến nhân dân và du khách trong, ngoài tỉnh những giá trị đặc sắc của Lễ hội phát lương Đền Trần Thương cũng như di tích quốc gia đặc biệt này, từng bước xây dựng nơi đây trở thành điểm đến du lịch tâm linh hấp dẫn, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Lễ Khai ấn đêm 14, rạng sáng ngày 15 tháng Giêng là nghi lễ trọng tâm trong Lễ hội truyền thống Khai ấn Đền Trần đầu xuân, được tổ chức trang nghiêm, đúng nghi thức cổ truyền. Theo kế hoạch, từ 20h, các đồng chí lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo tỉnh và các đại biểu thực hiện nghi lễ dâng hương tại đền Bảo Lộc, mở đầu chuỗi hoạt động chính của đêm Khai ấn.
Đúng 22h, trong không gian linh thiêng của Lễ Khai ấn, trước ban thờ Trung Thiên đền Thiên Trường, các đại biểu đã thành kính dâng hương tưởng nhớ tổ tiên, các vị Vua nhà Trần, tri ân công lao to lớn của Vương Triều Trần và Đức Thánh Trần - Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn; đồng thời động viên cán bộ, nhân dân tiếp tục phát huy truyền thống, thi đua học tập, lao động, góp phần xây dựng quê hương, đất nước.
Ngay sau nghi lễ dâng hương là nghi lễ rước kiệu ấn từ đền Cố Trạch sang đền Thiên Trường, trình Chúc văn khai ấn. Tiếp đó, đại diện Nhà đền, 14 cụ cao niên họ Trần khu dân cư Tức Mặc cùng các đại biểu lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo tỉnh và địa phương thực hiện nghi lễ Khai ấn trong Nội cung đền Thiên Trường theo nghi thức truyền thống.
Sau nghi lễ, vào rạng sáng ngày 15 tháng Giêng, kiệu Ấn được hồi rước về đền Cố Trạch. Từ 5h00, việc phát Ấn cho Nhân dân và du khách thập phương được triển khai tại 3 nhà Giải vũ và Nhà trưng bày đền Trùng Hoa, bảo đảm tổ chức nền nếp, an toàn và thuận lợi cho người dân đến nhận Ấn đầu năm.
Theo sử sách, vào thế kỷ XIII, trên đường tiến đánh quân Nguyên - Mông, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đi qua vùng đất nay thuộc tỉnh Hà Nam (cũ).
Nhận thấy địa hình hiểm trở, thuận lợi cho việc lập căn cứ bí mật, cùng vị trí giao thông đường thủy thuận tiện, là cửa ngõ nối Kinh thành Thăng Long với Cố đô Hoa Lư, ông đã cho xây dựng tại đây 6 kho lương thực để nuôi quân, tiến công đánh trận.
Đến thời Hậu Lê, nhằm lưu giữ dấu tích kho lương và tưởng nhớ công lao to lớn của Hưng Đạo Đại Vương cùng các tướng sĩ nhà Trần, nhân dân đã lập đền thờ ngay trên nền kho lương cũ, đặt tên là Đền Trần Thương.
Đền Trần Thương là một di tích có giá trị lịch sử, nổi bật với kiến trúc độc đáo và linh thiêng. Tọa lạc trên thế đất "hình nhân bái tướng", "ngũ mã thất tinh", với kiến trúc "Tứ thủy quy Đường", Đền Trần Thương có tổng thể phong thủy hài hòa, lưu giữ nhiều giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể tiêu biểu, đặc sắc.
Với những giá trị lịch sử và văn hóa to lớn, Đền Trần Thương được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 1989. Đến năm 2010, UBND tỉnh Hà Nam (cũ) phối hợp cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phục dựng Lễ phát lương Đức Thánh Trần.
Năm 2015, Đền Trần Thương chính thức được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Năm 2017, Lễ hội Đền Trần Thương được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Ngày nay, Lễ hội khai ấn Đền Trần không chỉ mang đậm giá trị văn hóa tâm linh truyền thống mà còn mang tính giáo dục lịch sử sâu sắc, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta. Các tầng lớp nhân dân bày tỏ lòng thành kính, tri ân công đức các bậc tiền nhân, ghi nhớ công lao to lớn của vương triều Trần trong dựng nước và giữ nước với hào khí Đông A sáng ngời, ba lần đánh thắng giặc Nguyên - Mông (thế kỷ XIII).
