Khoảng 9 giờ tối, ở một quán cà phê gần khu ký túc xá Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội), vẫn còn khá nhiều bàn sáng đèn.
Có nhóm sinh viên đang hoàn thiện bài thuyết trình cho buổi học sáng hôm sau. Một góc khác, vài bạn trẻ đeo tai nghe, nói tiếng Anh nhỏ vừa đủ để không làm phiền người bên cạnh – có lẽ đang họp với khách hàng ở một múi giờ khác. Có người tranh thủ hoàn thành một khóa học trực tuyến trước hạn nộp. Có người vừa kết thúc ca làm thêm lại mở máy tính học tiếp. Có bạn mở cùng lúc bài tập nhóm, hồ sơ xin việc và một khóa học kỹ năng còn dang dở.
Những hình ảnh ấy giờ đây không còn hiếm. Và đôi lúc nhìn vào đó, có cảm giác tuổi trẻ hôm nay bước vào đời sớm hơn nhiều so với trước đây. Không phải vì họ buộc phải trưởng thành nhanh hơn, mà bởi thế giới đang chuyển động nhanh hơn.
Có lẽ vì thế mà trong phát biểu tại Đại hội Đoàn Thanh niên toàn quốc lần thứ XIII, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không dành nhiều thời lượng để nói về những lời hẹn cho tương lai. Điều được nhấn mạnh lại là những yêu cầu rất cụ thể: tri thức, bản lĩnh, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng hội nhập, tinh thần cống hiến và trách nhiệm với cộng đồng.
Có một đoạn đáng để đọc chậm lại: “Tương lai rạng rỡ của đất nước được góp sức từ từng bạn trẻ hôm nay: Có lý tưởng trong sáng, tri thức vững vàng, kỷ luật nghiêm, nhân ái sâu sắc; dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm, dám dấn thân vì Tổ quốc, vì Nhân dân…”.
Đọc kỹ sẽ thấy đó không chỉ còn là một lời kỳ vọng. Trong giai đoạn phát triển này, tuổi trẻ không còn đứng ở vị trí chờ đến lượt mình. Đất nước đang bắt đầu đòi hỏi ở người trẻ nhiều hơn về năng lực, trách nhiệm và khả năng thích ứng – không phải trong tương lai, mà ngay từ hôm nay.
Khác với nhiều thế hệ trước, người trẻ hôm nay không còn nhiều khoảng đệm giữa học tập và bước vào đời. Khi còn ngồi trên giảng đường, không ít người đã bắt đầu va chạm với môi trường làm việc, với cạnh tranh và những yêu cầu ngày càng cao của một thế giới đang kết nối sâu hơn.
Ở nhiều trường đại học, chuyện sinh viên năm ba nhận việc cho doanh nghiệp nước ngoài không còn lạ. Không ít bạn trẻ vừa hoàn thành bài tập trên lớp, vừa tham gia dự án thực tế, vừa học thêm kỹ năng để chuẩn bị cho một thị trường lao động thay đổi từng ngày.
Những hình ảnh ấy nhỏ thôi, nhưng phản chiếu một thực tế lớn hơn: tuổi trẻ đang bước vào đời sớm hơn, còn thế giới thì không chờ ai chuẩn bị xong mới bắt đầu cuộc cạnh tranh.
Ngày trước, khi nói đến hành trang thanh niên, người ta thường nghĩ đến học tập, tích lũy kinh nghiệm rồi từng bước trưởng thành. Còn hôm nay, rất nhiều người trẻ vừa học vừa làm, vừa phải cập nhật công nghệ, vừa phải chuẩn bị cho những thay đổi mà đôi khi chính họ cũng chưa hình dung hết.
Bởi vậy, khi bài phát biểu nhấn mạnh học tập suốt đời, làm chủ khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo hay xây dựng năng lực số, đó không còn là những cụm từ dùng cho khẩu hiệu hành động.
Với nhiều người trẻ, đó đã là kỹ năng sinh tồn. Nhưng một thế giới mở hơn cũng đồng nghĩa với áp lực lớn hơn và những ngộ nhận dễ xuất hiện hơn.
Chưa bao giờ việc tiếp cận tri thức lại thuận lợi như hôm nay. Chỉ với một chiếc điện thoại, người trẻ có thể học từ những trường đại học hàng đầu, theo dõi những chuyên gia giỏi nhất và tiếp cận những xu hướng mới nhất của thế giới.
Nhưng cũng chưa bao giờ khoảng cách giữa “biết” và “làm được” lại mong manh đến vậy.
Có những ngày người trẻ học rất nhiều nhưng cuối ngày lại khó trả lời rằng mình thực sự làm được thêm điều gì. Có người luôn bận rộn nhưng năng lực chưa thay đổi bao nhiêu. Có lúc giữa quá nhiều lượt xem, lượt thích và sự hiện diện trên mạng xã hội, người ta dễ quên rằng giá trị thật không đến từ việc được nhìn thấy nhiều hơn, mà đến từ việc làm được điều gì cho người khác.
Không ít người trẻ đặt mục tiêu thành công rất sớm nhưng lại thiếu kiên nhẫn với những năm tháng tích lũy âm thầm. Có người đầu tư rất nhiều để xây dựng hình ảnh nhưng chưa dành đủ thời gian để xây dựng năng lực. Có người luôn sợ bị bỏ lại phía sau đến mức chạy theo mọi cơ hội mà không còn biết điều mình thực sự muốn trở thành là gì.
Đó mới là thử thách sâu nhất của hội nhập. Bởi hội nhập, đến cuối cùng, không phải đi ra thế giới nhanh đến đâu, mà là khi đi đủ xa vẫn biết mình có điều gì để đứng vững.
Nhìn vào những gương mặt trẻ nổi bật thời gian gần đây sẽ thấy một điểm chung khá thú vị: họ đang chứng minh giá trị của mình ở những không gian rất khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở tinh thần dấn thân và năng lực tạo ra kết quả thật.
Không chỉ trên giảng đường hay trong các phòng thí nghiệm, ngày càng nhiều người trẻ Việt Nam đang ghi dấu ở những nơi từng được xem là rất khó cạnh tranh. Có những đội tuyển học sinh mang về thành tích cao ở các kỳ thi khoa học quốc tế. Có những nhà nghiên cứu trẻ kiên trì theo đuổi những đề tài mất nhiều năm mới nhìn thấy kết quả. Trên sân thể thao, những vận động viên tuổi đời còn rất trẻ liên tục bước lên bục vinh quang ở các đấu trường khu vực và quốc tế sau những tháng ngày tập luyện khắc nghiệt mà phần lớn công chúng chỉ nhìn thấy kết quả cuối cùng.
Cũng có những người trẻ chọn quay về quê hương để làm nông nghiệp công nghệ cao, mở doanh nghiệp, tạo việc làm hoặc kể lại câu chuyện nơi mình sinh ra bằng ngôn ngữ của thời đại số. Không hiếm những cái tên cụ thể, chẳng hạn như chàng trai người Mông Sùng A Tủa ở Lào Cai, anh Hà Văn Sáng ở Sơn La hay doanh nhân trẻ Lê Thị Hồng…
Con đường họ đi rất khác nhau, nhưng có lẽ điểm gặp nhau nằm ở chỗ: họ không chờ đến khi thật hoàn hảo mới bắt đầu, cũng không đợi được trao cơ hội rồi mới chứng minh năng lực. Họ trưởng thành ngay trong quá trình nhận việc, làm việc và chịu trách nhiệm với những việc mình làm.
Có lẽ vì vậy mà giữa rất nhiều từ khóa về công nghệ, đổi mới sáng tạo và cạnh tranh toàn cầu, bài phát biểu lần này vẫn nhắc đến những điều tưởng như cũ: nhân cách, trách nhiệm, lòng nhân ái. Những giá trị ấy không giúp con người đi nhanh hơn, nhưng giúp họ đi xa hơn.
Ở cuối bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra một câu hỏi giản dị nhưng không dễ trả lời: “Mình đã làm gì để xứng đáng với Tổ quốc thân yêu?”.
Có lẽ người trẻ không nhất thiết phải trả lời câu hỏi ấy bằng những điều thật lớn lao. Đôi khi, câu trả lời bắt đầu từ việc học nghiêm túc hơn một chút, làm việc đến nơi đến chốn hơn một chút, kiên nhẫn hơn với những tháng ngày tích lũy và không vội hài lòng với cảm giác mình đang rất nỗ lực.
Đất nước không đợi ai trưởng thành xong mới bắt đầu hành trình của mình. Điều đáng quý nhất của tuổi trẻ, có lẽ là biết lớn lên cùng thời đại mình đang sống; đủ bản lĩnh để không bị cuốn đi giữa những đổi thay; đủ năng lực để đóng góp khi cơ hội mở ra; và đủ chiều sâu để khi đất nước cần, mình có thể bước tới bằng chính giá trị thật mà mình đã âm thầm bồi đắp.
Rồi sẽ có ngày mỗi người nhìn lại quãng thanh xuân của mình và nhận ra: điều đáng tự hào không chỉ là đã đi được bao xa, mà là trong những năm tháng đất nước chuyển mình mạnh mẽ ấy, mình đã không đứng ngoài nhịp bước chung của thời đại.
