Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí The Planetary Science Journal ngày 14/10, bán kính Mặt trăng đã giảm khoảng 45 mét trong 400 triệu năm qua. Quá trình co lại diễn ra rất chậm nhưng vẫn tiếp tục làm thay đổi bề mặt của vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái đất.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích hàng triệu hình ảnh được camera của Tàu quỹ đạo Trinh sát Mặt trăng (LROC) ghi lại trong suốt 17 năm để tìm hiểu những thay đổi địa chất trên thiên thể này. Kết quả cho thấy, Mặt trăng đang co lại với tốc độ ước tính khoảng 6-11 cm mỗi triệu năm.
Nguyên nhân khiến Mặt trăng co lại là do phần bên trong của nó đang dần mất nhiệt. Khi nguội đi, các lớp vật chất bên trong co lại, khiến lớp vỏ bên ngoài bị nén ép, nhăn nheo và xuất hiện những vết đứt gãy.
Hiện tượng này tương tự như một quả nho bị khô, lớp vỏ dần nhăn lại khi phần bên trong co nhỏ. Trên Mặt trăng, quá trình đó tạo ra những vách đá nhỏ và các cấu trúc địa chất được gọi là vách đá hình thùy.
Đáng chú ý, các nhà khoa học đã xác định được hơn 10.000 vết đứt gãy có tuổi địa chất tương đối trẻ trên bề mặt Mặt trăng. Phát hiện này cho thấy hoạt động địa chất tại đây có thể vẫn đang tiếp diễn, thay vì hoàn toàn ngừng lại như nhiều người từng nghĩ.
Điều khiến các nhà khoa học lo ngại là những vết đứt gãy này có thể gây ra động đất trên Mặt trăng.
Trên Trái đất, khoảng 90% hoạt động địa chấn xảy ra gần ranh giới giữa các mảng kiến tạo. Trong khi đó, Mặt trăng không có hệ thống mảng kiến tạo chuyển động giống Trái đất. Lớp vỏ của nó có thể bị nén ép và hình thành các đứt gãy ở nhiều khu vực khác nhau khi toàn bộ thiên thể tiếp tục nguội đi.
Điều này đồng nghĩa các trận động đất trên Mặt trăng có khả năng xảy ra ở nhiều vị trí, khiến việc dự đoán những khu vực an toàn trở nên khó khăn hơn. Phát hiện trên đặc biệt quan trọng đối với NASA và các cơ quan vũ trụ đang lên kế hoạch đưa con người trở lại Mặt trăng thông qua chương trình Artemis.
Nếu một trận động đất xảy ra gần khu vực hạ cánh hoặc xây dựng căn cứ, rung chấn và nguy cơ sạt lở có thể ảnh hưởng đến thiết bị, công trình cũng như sự an toàn của các phi hành gia. Vì vậy, việc xác định vị trí các đứt gãy và đánh giá nguy cơ địa chấn sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình lựa chọn địa điểm cho những sứ mệnh tương lai.
Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh quá trình co lại của Mặt trăng diễn ra rất chậm và không có nghĩa thiên thể này sẽ sớm biến mất hoặc thu nhỏ đáng kể trong tương lai gần.
Theo giả thuyết được nhiều nhà khoa học ủng hộ, Mặt trăng hình thành cách đây hàng tỷ năm sau một vụ va chạm dữ dội giữa Trái đất thời kỳ đầu và một thiên thể lớn. Vật chất nóng bị bắn ra không gian sau vụ va chạm đã dần kết tụ, tạo thành Mặt trăng.
