Nếu từng nhận một vé phạt tốc độ và cảm thấy khó khăn để chi trả, con số đó vẫn chưa là gì so với khoản phạt lên tới 290.000 USD - mức phạt được xem là kỷ lục trong lịch sử.
Sự việc xảy ra tại Thụy Sĩ vào tháng 1/2010, khi một người đàn ông điều khiển chiếc Ferrari Testarossa màu đỏ, mẫu xe thể thao nổi tiếng thập niên 1980, chạy quá tốc độ cho phép. Trên đoạn đường gần St. Gallen, giới hạn tốc độ là 80 km/h, nhưng chiếc Ferrari bị cảnh sát ghi nhận chạy tới 137 km/h.
Nguyên nhân khiến mức phạt tăng cao ngoài việc vi phạm tốc độ còn liên quan đến quy định đặc biệt của Thụy Sĩ: tính toán tiền phạt dựa trên thu nhập của người vi phạm.
Chủ xe, Roland S., được xác định có tài sản khoảng 22,7 triệu USD. Ngoài ra, ông này từng nhiều lần vi phạm trước đó, bị coi là “hung thần xa lộ”, nên mức phạt càng nặng.
Các quốc gia áp dụng hình thức phạt dựa trên thu nhập
Tại Mỹ, mức phạt tốc độ cao nhất thường chỉ khoảng 1.000 USD, tùy thuộc vào mức độ vi phạm và khu vực nhạy cảm như trường học.
Tuy nhiên, nhiều quốc gia châu Âu như Đức, Pháp, Áo và các nước Bắc Âu áp dụng hình thức phạt dựa trên thu nhập hàng năm của người vi phạm, nhằm đảm bảo tính công bằng.
Dù vậy, các nước này vẫn đặt giới hạn tối đa cho mức phạt. Ở Đức, mức trần là 16 triệu USD, còn Thụy Sĩ giới hạn ở 1 triệu USD. Trước vụ việc tại Thụy Sĩ, Phần Lan từng ghi nhận một trường hợp bị phạt 190.000 USD vào năm 2004.
Trước năm 2007, Thụy Sĩ áp dụng mức phạt cố định cho các hành vi như chạy quá tốc độ hoặc lái xe khi say rượu, hoặc phạt tù ngắn ngày. Tuy nhiên, cách này khiến gánh nặng tài chính đổ lên ngân sách nhà nước nhiều hơn là người vi phạm.
Sau khi luật mới được thông qua, người có thu nhập thấp có thể bị phạt tù ngắn hạn, trong khi người giàu phải trả hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn USD.
Lợi ích của việc tính phạt theo thu nhập
Mô hình này được đánh giá là công bằng hơn, bởi mức phạt sẽ tương xứng với khả năng tài chính của người vi phạm. Một tỷ phú sẽ không bị ảnh hưởng bởi khoản phạt vài nghìn USD, trong khi người thu nhập thấp có thể gặp khó khăn nghiêm trọng.
Theo quan điểm của Đại học Chicago, việc điều chỉnh mức phạt theo thu nhập giúp đảm bảo tính răn đe thực sự đối với mọi đối tượng.
Ngoài yếu tố công bằng, cách tính này còn giúp tăng nguồn thu cho nhà nước. Người giàu sẽ phải trả mức phạt cao hơn, trong khi người thu nhập thấp có thể chi trả khoản phạt hợp lý, tránh tình trạng nợ hoặc phải chịu án tù vì không đủ khả năng thanh toán.
Thực tế, một số nơi từng thử nghiệm mô hình phạt theo ngày công, dựa trên thu nhập hàng ngày của người vi phạm, và ghi nhận kết quả tích cực.
Dù vậy, mô hình này vẫn gây tranh cãi. Nhiều ý kiến cho rằng đây là hình thức “tái phân phối tài sản” trá hình, hoặc cho rằng thu nhập không nên là yếu tố quyết định trong việc xử lý vi phạm giao thông.
Mặc dù vậy, với những vụ việc như ở Thụy Sĩ, rõ ràng cách tính này tạo ra sự khác biệt lớn trong mức độ răn đe đối với các tài xế giàu có.
