Kỷ niệm 43 năm thành lập (1979 - 2022) và chào mừng Quốc khánh 2/9, ngày 30/8, Bảo tàng Lịch sử TP Hồ Chí Minh tổ chức khai mạc chuyên đề trưng bày cổ vật mang tên “Dáng ngọc”.
Triển lãm trưng bày hơn 200 hiện vật cổ ngọc có niên đại từ thời tiền sơ sử cho đến đầu thế kỷ XX. Đây là dịp để công chúng và giới đam mê cổ ngọc được chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ ẩn của những hiện vật quý giá chưa từng được tiết lộ.
Các đại biểu cắt băng khai mạc triển lãm. Ảnh: Bảo tàng Lịch sử TPHCM
Trong đó, nổi bật là bộ sưu tập cổ ngọc của bác sỹ Dương Quỳnh Hoa (Dương Hà). Bộ sưu tập Dương Hà do hai vợ chồng giáo sư Dương Minh Thới và bà Hà Thị Ngọc - song thân của bác sỹ Dương Quỳnh Hoa (Bộ trưởng Bộ Y tế Chính phủ lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam) sưu tầm vào những năm 1930 - 1940.
Ngoài bộ sưu tập quý giá Dương Hà, công chúng còn được ngắm nhìn các hiện vật của Victor Thomas Holbé (1857-1927) sưu tầm vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.
Bộ sưu tập này được xem là tiền đề trong việc hình thành Bảo tàng Blanchard de la Brosse vào năm 1929 - nay là Bảo tàng Lịch sử TP Hồ Chí Minh.
Theo các tài liệu lịch sử, Holbé là một dược sỹ phục vụ trong Hải quân Pháp, đồng thời ông là Phó Chủ tịch Hội đồng thuộc địa Nam Kỳ. Holbé là một nhà sưu tập và nghiên cứu nổi tiếng về cổ ngọc. Ông đã sưu tập được 2.160 hiện vật thuộc các nền văn hóa của Việt Nam và Đông Dương cũng như Trung Quốc, Nhật Bản.
Bộ sưu tập của Victor Thomas Holbé. Ảnh: Bảo tàng Lịch sử TPHCM
Sau khi Holbé qua đời, Hội Nghiên cứu Đông Dương đã vận động quyên góp tiền để mua lại bộ sưu tập của ông với giá 45.000 đồng Đông Dương.
Năm 1927, Thống đốc Nam kỳ Blanchard de la Brosse đã ký nghị định thành lập Bảo tàng Nam Kỳ, sau đó đổi tên thành Blanchard de la Brosse.
Quan niệm của người phương Đông cho rằng, ngọc biểu trưng cho sự giàu có, quyền lực, vẻ đẹp và sự quý phái. Ngọc không chỉ quý hiếm về chất liệu và vẻ đẹp, mà còn được tôn sùng vì những giá trị, ý nghĩa vĩnh cửu. Người xưa tin rằng, ngọc có những tính năng siêu phàm như trị bệnh, phong thủy...
Sau khi khánh thành, bảo tàng trưng bày bộ sưu tập của dược sỹ Victor Thomas Holbé, gồm: Nhóm hiện vật bằng ngà (vật trang trí, con dấu), bằng đá quý, gốm, thủy tinh (bình phong, gậy như ý, lọ hít), nhóm tượng Phật của Nhật Bản, Trung Quốc, Việt Nam, Thái Lan. Bộ sưu tập Malleret với nhóm hiện vật trang sức của văn hóa Óc Eo: Nhẫn và khuyên tai vàng, chuỗi hạt bằng đá quý, cùng hơn 5.000 tác phẩm chuyên khảo quý hiếm về Đông Dương và vùng Viễn Đông.
Một số hiện vật khác còn từng được trưng bày ở Pháp tại nhiều địa điểm nổi tiếng như Paris, tháp Eiffel, Buffalo Bill. Bộ sưu tập hiện vật này rất quý hiếm, có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, mỹ thuật và gắn liền với sự phát triển của Bảo tàng Lịch sử TP Hồ Chí Minh. Do đó, vào năm 2021, bộ sưu tập này từng được bảo tàng chọn mở kho online đầu tiên để ra mắt công chúng sau 100 năm gìn giữ.
Lần trưng bày này còn có những hiện vật là cổ ngọc đựng ngũ cốc dùng trong tế lễ với phần quai cầm hai bên được trang trí bằng hình tượng rồng qua các thời kỳ văn hóa Trung Hoa. Nhóm hiện vật “văn phòng tứ bảo”, với những chi tiết hoa văn cực kỳ tao nhã và tinh tế, từng được tầng lớp trí thức, quý tộc phong kiến sử dụng - là vật trưng cho phú quý và an khang.
Một số hiện vật quý trưng bày tại chuyên đề “Dáng ngọc”. Ảnh: Bảo tàng Lịch sử TPHCM:
Bên cạnh đó, nhóm hiện vật thể hiện quyền lực, địa vị của người sử dụng như nhẫn cung thủ, gậy ngọc như ý, ngọc bội, móc thắt lưng, khóa thắt lưng, mảnh trang trí… với các đường nét chạm khắc đa dạng, khéo léo của các nghệ nhân xưa…
Chuyên đề “Dáng ngọc” mở cửa tự do đón công chúng tại Bảo tàng Lịch sử TP Hồ Chí Minh đến ngày 30/11/2022.
T.Toàn
