Ngày 14/10, Báo Tài chính - Đầu tư và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp tổ chức Hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường carbon: Khơi thông dòng vốn xanh”.
Tín dụng xanh không thiếu
Tại Hội thảo, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam, cho biết Việt Nam ước tính cần khoảng 368 tỷ USD đầu tư bổ sung cho thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao khả năng chống chịu và giảm phát thải đến năm 2040, tương đương 6,8% GDP mỗi năm.
Nhu cầu vốn tập trung trước mắt vào điện sạch, lưới điện và tiết kiệm năng lượng, sau đó mở rộng sang sản xuất công nghiệp, giao thông, nông nghiệp và xử lý chất thải. Tuy nhiên, dòng vốn chỉ được giải ngân khi dự án chứng minh được hiệu quả, khả năng trả nợ và kết quả giảm phát thải có thể kiểm chứng.
Ông Trần Anh Quý, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho biết hệ thống ngân hàng đã triển khai nhiều chương trình tín dụng xanh và tăng cường hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế.
Tuy nhiên, quy mô nhu cầu vốn lớn không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn tài chính thuận lợi. Một trong những trở ngại đáng kể là việc xác định và đánh giá một dự án có đáp ứng các tiêu chí xanh hay không.
3 điểm nghẽn
Từ góc độ ngân hàng thương mại, TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ kiêm Phó trưởng ban Chỉ đạo ESG của Ngân hàng TMCP Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank), chỉ ra ba điểm nghẽn lớn: năng lực chuẩn bị dự án, dữ liệu phát thải và độ chắc chắn của nguồn thu từ tín chỉ carbon.
Thứ nhất, năng lực chuẩn bị dự án xanh còn hạn chế. Doanh nghiệp không chỉ cần xác định công nghệ, phương án đầu tư và hiệu quả sản xuất, kinh doanh mà còn phải hiểu các tiêu chí xanh, xác định tiềm năng giảm phát thải và xây dựng phương án đáp ứng yêu cầu đo lường, báo cáo, thẩm định.
Ngân hàng cũng cần nâng cao năng lực đánh giá phương án đầu tư, nhận diện rủi ro và hỗ trợ khách hàng lựa chọn công nghệ phù hợp. Vì vậy, vai trò của ngân hàng không nên chỉ dừng ở cung cấp vốn, mà cần mở rộng sang hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện dự án.
Thứ hai, dữ liệu phát thải phân tán, khó chuẩn hóa và tốn kém chi phí xác minh. Để xác định lượng phát thải được cắt giảm, doanh nghiệp cần thu thập dữ liệu về hoạt động sản xuất, nguyên liệu đầu vào, năng lượng sử dụng và các tác động trong chuỗi cung ứng.
Với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, yêu cầu còn mở rộng đến các nguồn phát thải gián tiếp, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhà sản xuất, nhà cung ứng và đơn vị vận chuyển.
Dữ liệu phải nhất quán, có khả năng kiểm chứng và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG).
Ngoài chi phí xây dựng hệ thống dữ liệu, doanh nghiệp còn phải chi trả cho hoạt động đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV), cũng như thuê tổ chức độc lập xác minh kết quả.
Các khoản chi này phát sinh trước khi tín chỉ carbon đủ điều kiện đưa ra thị trường, tạo thêm áp lực tài chính.
Thứ ba, nguồn thu từ tín chỉ carbon chưa có độ chắc chắn cao. Từ khi hình thành ý tưởng đến khi dự án tạo ra tín chỉ đủ điều kiện giao dịch là một quá trình dài. Doanh nghiệp phải tính toán lượng tín chỉ thực tế được xác nhận, giá bán, khả năng tìm người mua và điều kiện thanh toán.
Số liệu cho thấy, sau khoảng ba tháng vận hành sàn giao dịch carbon trong nước, quy mô giao dịch vẫn rất nhỏ, với 7 tín chỉ được giao dịch, tổng giá trị khoảng 170 triệu đồng.
Ngân hàng với vai trò hỗ trợ dự án
Trước những điểm nghẽn trên, đại diện Agribank cho rằng ngân hàng cần mở rộng vai trò từ cung cấp tín dụng sang hỗ trợ chuẩn bị dự án, tư vấn quản trị rủi ro và kết nối các nguồn lực phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.
Một dự án carbon có thể cần sự tham gia của doanh nghiệp, ngân hàng thương mại, chuyên gia công nghệ, đơn vị đo lường và thẩm định cùng các tổ chức tài chính khí hậu. Ngân hàng có thể đóng vai trò kết nối các chủ thể này, hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện phương án đầu tư, nhận diện rủi ro và tiếp cận nguồn vốn phù hợp.
Đại diện Agribank nhấn mạnh, bên cạnh hoàn thiện cơ chế, chính sách, thị trường carbon cần nâng cao năng lực chuẩn bị dự án, chuẩn hóa dữ liệu, giảm chi phí xác minh và tạo cơ sở đáng tin cậy cho doanh thu từ tín chỉ carbon. Đây là những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tăng khả năng tiếp cận vốn, đồng thời giúp ngân hàng đánh giá chính xác hơn hiệu quả và rủi ro của các dự án xanh.
