Ngày 5/8/2026, tại Hà Nội, Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ phối hợp cùng Ủy ban Công nghệ và Ủy ban Chính sách trực thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức Hội thảo “AI và quản trị dữ liệu trong hoạt động ngân hàng”.
Hướng tới mô hình Ngân hàng AI
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhấn mạnh, ngành tài chính - ngân hàng toàn cầu đang trải qua một sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt: Từ kỷ nguyên số hóa bước sang kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và xa hơn nữa là hướng tới mô hình Ngân hàng AI (AI-native banking).
Theo TS. Đào Minh Tú, trí tuệ nhân tạo không còn giới hạn ở các ứng dụng tương tác chatbot thông thường hay tự động hóa quy trình lặp lại, mà đã hiện diện trực tiếp tại các lĩnh vực trung tâm cốt lõi của hoạt động ngân hàng. AI tham gia xử lý các bài toán kinh doanh từ tài trợ thương mại, thanh toán xuyên biên giới cho đến quản lý tài sản. AI mang lại giá trị thực tế hàng ngày thông qua việc kiến tạo năng lực siêu cá nhân hóa trải nghiệm; thúc đẩy tài chính toàn diện bằng cách khai thác dữ liệu hành vi vô cùng chuẩn mực để mở rộng biên độ đánh giá rủi ro, giúp hàng triệu khách hàng dưới chuẩn truyền thống tiếp cận nguồn vốn hợp pháp.
"Đặc biệt, AI giúp các ngân hàng tối ưu hóa năng suất lao động, hướng tới xây dựng một lực lượng nhân sự có năng lực kết hợp giữa công nghệ và nghiệp vụ để làm chủ dòng chảy tri thức dữ liệu", ông Tú nói.
Theo TS. Đào Minh Tú, như các chuyên gia quốc tế và thực tiễn triển khai đã đúc kết: Mối quan hệ giữa AI và dữ liệu là quan hệ hữu cơ hai chiều, biện chứng không thể tách rời.
Trong đó, chất lượng dữ liệu quyết định năng lực tư duy của AI. Khi dữ liệu bị phân mảnh, thiếu nhất quán hoặc không kiểm soát được nguồn gốc, mô hình thuật toán sẽ kế thừa và khuếch đại các sai lệch cũ, tạo ra các quyết định thiên lệch đầu ra, xâm phạm quyền lợi khách hàng và đẩy ngân hàng đối mặt với rủi ro phi tài chính nghiêm trọng.
Mặt khác, chi phí cho một nền tảng quản trị dữ liệu kém hiệu quả là cực kỳ đắt đỏ, tiêu tốn trung bình 30% tổng thời gian làm việc vô ích của tổ chức. Chính vì vậy, cộng đồng công nghệ quốc tế đã đưa ra một khuyến cáo mạnh mẽ: Quản trị dữ liệu đã chạm tới “điểm bùng phát”, có thể là đòn bẩy chiến lược, nhưng cũng có thể trở thành điểm nghẽn duy nhất làm đổ vỡ hoàn toàn tham vọng AI của một tổ chức.
"Chúng ta bắt buộc phải dịch chuyển tư duy từ xây dựng chính sách tuân thủ thụ động sang mô hình quản trị dữ liệu tăng cường bằng AI, trong đó quản trị được thiết kế theo cấu trúc 3 chiều: Quản trị phục vụ AI, quản trị bằng AI và quản trị đối với chính các mô hình AI. Nói một cách ngắn gọn, cuộc đua ngân hàng số hiện nay không còn là cuộc đua về thuật toán hay quy mô đầu tư công nghệ, mà là cuộc đua về chất lượng dữ liệu, năng lực quản trị toàn diện và niềm tin số từ khách hàng", TS. Đào Minh Tú nhấn mạnh.
Trong bối cảnh này, những năm gần đây, Việt Nam tiếp tục thiết lập hành lang pháp lý toàn diện, chặt chẽ và tiệm cận sâu sắc với các tiêu chuẩn quốc tế.
TS. Đào Minh Tú nhận định, Luật Trí tuệ nhân tạo đã xác lập một nguyên tắc cốt lõi: AI phục vụ con người, lấy con người làm trung tâm và không thay thế thẩm quyền, trách nhiệm của con người. Luật đặt ra nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với các ứng dụng AI trong tài chính – ngân hàng – vốn thuộc nhóm rủi ro cao – phải thực hiện đánh giá tác động AI, thiết lập cơ chế giám sát của con người chặt chẽ, kiểm soát dấu hiệu dịch chuyển mô hình và lưu vết nhật ký toàn trình phục vụ công tác hậu kiểm và kiểm toán thuật toán.
Hiện nay, Ngân hàng Nhà nước cũng đang hoàn thiện Thông tư quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai đối với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong ngành ngân hàng nhằm cụ thể hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật vận hành này.
"Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam luôn thống nhất với định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước: Đổi mới sáng tạo phải đi liền với an toàn hệ thống và hệ thống quản trị tốt không phải để kìm hãm sự phát triển, mà để chúng ta tự tin tăng tốc một cách có trách nhiệm và an toàn", TS. Đào Minh Tú khẳng định.
Tối ưu hóa giá trị dữ liệu gắn với kiểm soát rủi ro
Dẫn đề tại hội thảo, bà Trần Thị Thanh Bích nhận định, trí tuệ nhân tạo (AI) xuất hiện, thâm nhập nhanh chóng và được triển khai ngày càng sâu rộng trong các hoạt động ngân hàng. AI đã làm thay đổi căn bản vị thế và phương thức khai thác dữ liệu ngân hàng, biến dữ liệu trở thành nguồn lực chiến lược phục vụ đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh tại các ngân hàng. Thực tế thời gian qua cho thấy, các yêu cầu về quản trị AI và quản trị dữ liệu đang cần được cụ thể hóa hơn bao giờ hết.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đã nhanh chóng thích ứng, từng bước xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo.
Bà Trần Thị Thanh Bích cho biết, ngành ngân hàng cũng đang trong những bước hoàn thiện để ban hành Thông tư quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai đối với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong ngành ngân hàng. Đây sẽ là hành lang pháp lý quan trọng, tạo nền tảng vững chắc để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống và bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong kỷ nguyên số.
Trước đó, ngành ngân hàng là một trong những ngành đã sớm triển khai các yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân ở mức độ nhất định thông qua hệ thống kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro và các tiêu chuẩn về an toàn, bảo mật thông tin được xây dựng trong nhiều năm và theo các quy định cụ thể trong hoạt động ngân hàng từ Ngân hàng Nhà nước.
Thời gian tới, việc ứng dụng AI trong ngành ngân hàng sẽ tiếp tục bước sang một giai đoạn phát triển mới – bài bản hơn, an toàn hơn, có định hướng rõ ràng từ phía Nhà nước và cơ quan quản lý. Bởi vậy, hơn lúc nào hết, việc tối ưu hóa giá trị dữ liệu và kiểm soát rủi ro trong kỷ nguyên AI mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp ngành Ngân hàng Việt Nam có thể tận dụng tốt nguồn lực dữ liệu, đồng thời phát triển bền vững trong khuôn khổ pháp lý và các quy định mới.
Đặt nền tảng cho ứng dụng AI an toàn
Ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam), thông tin: Ngân hàng Nhà nước xây dựng dự thảo Thông tư quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai đối với việc ứng dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo trong ngành Ngân hàng, nhằm cụ thể hóa các yêu cầu quản lý đối với việc ứng dụng AI trong lĩnh vực ngân hàng.
Trong thực tế, AI đã được ứng dụng khá rộng rãi trong ngành ngân hàng, từ chấm điểm tín dụng, thẩm định cho vay, phát hiện gian lận, phòng chống rửa tiền (AML), đến chatbot chăm sóc khách hàng, eKYC, xác thực điện tử. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích mang lại, AI cũng đặt ra nhiều rủi ro về an toàn thông tin, rủi ro mô hình, dữ liệu và trách nhiệm trong quá trình ra quyết định. Đây là cơ sở thực tiễn để Ngân hàng Nhà nước xây dựng dự thảo Thông tư nhằm thiết lập hành lang pháp lý cho việc triển khai AI trong toàn ngành.
Bên cạnh phân loại rủi ro, dự thảo đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát của con người. Theo đó, hệ thống AI chỉ được phép tự động ra quyết định khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chất lượng mô hình, ngưỡng rủi ro, tiêu chí cảnh báo, quy trình giám sát và khả năng can thiệp của con người. Bộ phận giám sát phải có quyền điều chỉnh hoặc tạm dừng quyết định của AI khi cần thiết. Đồng thời phải có cơ chế ngắt khẩn cấp đối với các trường hợp phát sinh rủi ro hoặc sự cố nghiêm trọng.
Dự thảo cũng áp dụng mô hình 3 tuyến bảo vệ trong quản lý rủi ro AI, gồm tuyến phát triển - vận hành, tuyến quản lý rủi ro - tuân thủ và tuyến kiểm toán nội bộ. Đặc biệt, dự thảo yêu cầu các đơn vị triển khai AI cũng phải bố trí nguồn nhân lực phù hợp để phát triển, vận hành, giám sát, quản lý rủi ro và kiểm toán hệ thống AI; đồng thời quản lý, giám sát năng lực của các đơn vị cung cấp dịch vụ thuê ngoài.
