Tết Trung thu là dịp mà hầu hết trẻ em nào cũng háo hức đón chờ. Thời điểm này, trên khắp các tuyến phố tại Thủ đô Hà Nội đã bày bán các loại đồ chơi Trung thu với rực rỡ sắc màu.
Bên cạnh đồ chơi Trung thu hiện đại, còn có những loại đồ chơi truyền thống, được làm thủ công, mang đậm ý nghĩa dân gian. Một trong những loại đồ chơi “giữ hồn” cho nét Trung thu xưa là chiếc đèn kéo quân.
Đèn kéo quân là một trong những món đồ chơi mang đậm giá trị truyền thống.
Đèn kéo quân, hay còn gọi là đèn cù là đồ chơi Trung thu truyền thống. Khi thắp nến, những hình ảnh được thiết kế bên trong sẽ hiện ra trên mặt đèn giống như rối bóng và xoay vòng theo cùng một chiều liên tục không dừng lại.
Nghề làm đèn kéo quân ở Cao Viên có từ lâu đời, nổi tiếng bởi không những đẹp, mang những nét đặc trưng văn hóa truyền thống mà hầu như cái “hồn” của người nghệ nhân cũng được gửi vào trong từng sản phẩm.
Nghề làm đèn kéo quân ở Cao Viên (huyện Thanh Oai, Hà Nội) nổi tiếng bởi truyền thống lâu đời.
Những ngày này, tại căn nhà tràn ngập những chiếc đèn kéo quân đủ các kích cỡ của ông Nguyễn Văn Quyền (83 tuổi, huyện Thanh Oai, Hà Nội) lại tất bật với công việc cắt dán để làm ra những chiếc đèn kéo quân.
Ông Quyền bắt đầu biết làm đèn từ năm lên 6 tuổi do được ông và bố truyền dạy. Và như một cơ duyên để rồi thành nghiệp, cái nghề đi cùng ông và gia đình gần cả đời người.
Ông Nguyễn Văn Quyền đã 83 tuổi những vẫn tất bật với công việc cắt dán để làm ra những chiếc đèn kéo quân.
Theo ông Quyền, để làm ra được một chiếc đèn hoàn chỉnh phải khá công phu và tỉ mỉ trong từng công đoạn. Từ việc chọn nguyên liệu đến các khâu dựng khung, dán giấy, trang trí đều yêu cầu người thợ làm nghề cần chỉn chu từng bước.
“Thông thường, phải mất từ 6-8 tiếng mới có thể hoàn thành một chiếc đèn kéo quân. Ngay từ những vật liệu làm đèn cũng phải lựa chọn kỹ lưỡng, phải dùng tre “bánh tẻ”, rồi phơi khô, ngâm nước. Giấy làm đèn là loại giấy dó, giấy nến thì hình ảnh trong đèn mới có thể được nhìn thấy khi thắp sáng”, ông Quyền nói.
Để làm ra được một chiếc đèn, người làm đèn phải khá công phu và tỉ mỉ trong từng công đoạn.
“Công đoạn khó nhất là ở bước làm khung cho vững chắc, chuẩn. Chiếc đèn mà làm lệch tâm thì không thể chạy được. Khi làm tán, cánh tán phải đều nhau, lúc thắp nến sẽ quay đều. Còn làm khung mà không chuẩn, không xác định được phương thẳng đứng thì chong chóng méo mó, cánh không khoanh đều sẽ không quay được”, ông Quyền chia sẻ thêm.
Cũng theo lời ông Quyền, trước đây, đèn kéo quân là một món đồ chơi quý giá với trẻ em, nhất là vào dịp Trung thu. Đã có một thời gian loại đồ chơi này bị lấn át bởi đồ chơi hiện đại. Vì vậy, để bắt kịp với thị hiếu của người tiêu dùng, ông cũng đã cải tiến đèn kéo quân cho phù hợp xu thế.
Các thành viên trong gia đình hỗ trợ ông làm các loại đèn theo đơn đặt hàng của các tổ chức, cá nhân.
Năm nay, đồ chơi Trung thu truyền thống được nhiều người quan tâm hơn vì thế mà lượng đơn đặt đèn kéo quân cũng tăng đáng kể.
Dịp này, các thành viên trong gia đình, từ người lớn đến trẻ nhỏ đều hỗ trợ ông Quyền làm các loại đèn theo đơn đặt hàng của các tổ chức, cá nhân. Trung bình mỗi mùa Trung thu, gia đình ông làm từ 500 - 700 chiếc đèn các loại. Hiện, một chiếc đèn kéo quân được bán với giá dao động trên dưới 200.000 đồng.
Bài và ảnh: Quỳnh Anh
