Ở vùng biên giới Gia Lai, nơi từng ghi dấu những trận chiến đấu ác liệt, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh để bảo vệ từng tấc đất quê hương. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, rừng cây đã phủ xanh những vùng đất từng là chiến trường, nhưng trong ký ức của người dân, hình ảnh những người lính năm nào vẫn còn nguyên vẹn.
Từng là người lính mang quân hàm xanh, già làng Siu Pích (70 tuổi, trú tại làng Bi, xã Ia Dom) thấu hiểu những hy sinh, mất mát của đồng đội để giữ gìn bình yên nơi biên giới. Bởi vậy, nhiều năm qua, ông luôn đau đáu mong muốn góp sức cùng lực lượng chức năng tìm kiếm, đưa hài cốt các liệt sĩ trở về với đất Mẹ.
Dù đã hơn 70 mùa rẫy đi qua, những ký ức về các trận chiến trong kháng chiến chống Mỹ và câu chuyện về những người lính hy sinh trên mảnh đất này vẫn in đậm trong tâm trí ông.
Chia sẻ với PV, già làng Siu Pích kể: “Năm 1990, tôi khai hoang gần 2ha đất để trồng điều, mì. Trong quá trình sản xuất, tôi phát hiện những mảnh tăng, võng dần lộ ra nên đã báo cho lực lượng chức năng. Tháng 7 năm nay, tôi tiếp tục phát hiện nhiều nấm mộ đất cùng một số mảnh tăng, võng trong rẫy điều của gia đình tại làng Bi”.
Nghi ngờ bên dưới có hài cốt liệt sĩ, ông Pích lập tức báo tin, trực tiếp dẫn đường và chỉ vị trí để bộ đội khảo sát. Từ nguồn thông tin quý giá này, kết hợp với tư liệu, sơ đồ chiến đấu và lời kể của người dân địa phương, Đội Tìm kiếm hài cốt liệt sĩ (Đội K52), Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai đã tổ chức lực lượng khảo sát, tìm kiếm.
Từ tháng 7 đến nay, lực lượng chức năng đã tìm kiếm, quy tập được 16 hài cốt liệt sĩ trong rẫy điều của gia đình ông Pích. Trong suốt quá trình ấy, ông luôn có mặt tại hiện trường, hỗ trợ bộ đội xác định những vị trí nghi có mộ liệt sĩ. Không chỉ cung cấp thông tin, ông còn chủ động tạm dừng canh tác, nhường đất sản xuất, sẵn sàng chặt bỏ cây điều để tạo điều kiện cho lực lượng chức năng thực hiện nhiệm vụ.
“Các liệt sĩ đã nằm lại nơi đây bao nhiêu năm, gia đình tôi chặt bỏ vài cây điều, cây mì cũng không tiếc. Tôi chỉ mong Đội K52, Bộ đội Biên phòng và địa phương sớm tìm thấy những liệt sĩ còn nằm lại nơi này. Để thực hiện nhiệm vụ cao cả ấy, dù phải chặt thêm nhiều cây điều, cây mì nữa, gia đình tôi vẫn sẵn sàng”, ông Pích trải lòng.
Theo Thượng tá Hoàng Viết Ngọc, Chính trị viên Đội K52, qua nhiều thập kỷ, địa hình đã có nhiều thay đổi. Những khu vực từng là chiến trường, nơi chôn cất bộ đội, nay có thể đã trở thành vườn cây hoặc đất sản xuất của người dân. Vì vậy, những dấu tích còn sót lại được người dân phát hiện trong quá trình canh tác là nguồn thông tin đặc biệt quan trọng đối với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Từ nguồn tin do người dân cung cấp, Đội K52 đã tìm kiếm, quy tập được 16 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật trong vườn điều của gia đình ông Pích. Đáng chú ý, trong quá trình khai quật, lực lượng chức năng phát hiện một hài cốt cùng tấm bia ghi rõ tên liệt sĩ Nguyễn Thanh Trì, hy sinh ngày 18/5/1970. Đây là căn cứ quan trọng để tiếp tục xác minh thông tin, tìm kiếm thân nhân liệt sĩ.
Ông Trần Ngọc Phận, Bí thư Đảng ủy xã Ia Dom, cho biết, việc già làng Siu Pích sẵn sàng nhường đất, chặt bỏ cây trồng để phục vụ công tác tìm kiếm thể hiện lòng biết ơn và trách nhiệm đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Sự đồng thuận, hỗ trợ của gia đình ông Pích cùng người dân địa phương đã giúp lực lượng chức năng tiếp cận những vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ, tạo thuận lợi cho quá trình tìm kiếm, quy tập.
Địa phương cũng đang phối hợp với các lực lượng chức năng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân cung cấp thông tin, manh mối liên quan đến nơi chôn cất liệt sĩ, góp phần hỗ trợ Đội K52 thực hiện nhiệm vụ.
Theo ông Phận, sau khi các hài cốt liệt sĩ được quy tập, địa phương đã bố trí nơi thờ cúng tại Ban Chỉ huy Quân sự xã để người dân đến dâng hương, tưởng niệm. Những thông tin mới do người dân cung cấp tiếp tục được tiếp nhận, chuyển đến lực lượng tìm kiếm để xác minh.
Hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn còn nhiều khó khăn khi thời gian đã làm thay đổi địa hình, nhiều nhân chứng lịch sử không còn. Trong hành trình ấy, mỗi thông tin, mỗi dấu tích và sự chung tay của người dân đều có ý nghĩa đặc biệt.
Từ nghĩa cử của già làng Siu Pích, những mảnh đất sản xuất bình dị nơi vùng biên đã trở thành địa chỉ của lòng tri ân. Những cây điều có thể được trồng lại, nhưng sự hy sinh của những người lính vì độc lập, tự do của Tổ quốc sẽ mãi được khắc ghi.
