Các nhà khoa học đã tổ chức cho một con tinh tinh lùn (bonobo) tên Kanzi tham gia một loạt thí nghiệm được thiết kế như trò chơi giả vờ, tương tự “trò chơi đồ hàng” của trẻ em, với nước ép và nho vô hình.
Kết quả cho thấy Kanzi có thể tham gia và theo dõi các vật thể tưởng tượng như thể chúng đang tồn tại.
Nghiên cứu kết luận rằng Kanzi có khả năng tưởng tượng và theo dõi dòng nước trái cây “vô hình” được rót qua lại giữa bình và các cốc.
Theo tác giả chính của nghiên cứu, Kanzi có thể theo dõi một vật thể tưởng tượng, nhưng đồng thời vẫn nhận thức được rằng vật thể đó không thực sự tồn tại.
Trước đây, giới khoa học cho rằng khả năng giả vờ và cân nhắc nhiều thực tại khác nhau là đặc trưng riêng của con người. Nghiên cứu mới được xem là bằng chứng thực nghiệm đầu tiên cho thấy một loài linh trưởng có thể thực hiện hành vi giả vờ.
Các thí nghiệm được tiến hành
Ở thí nghiệm đầu tiên, họ sử dụng một bình và hai cốc rỗng trong suốt, “rót” nước ép tưởng tượng vào hai cốc rồi đổ một cốc trở lại bình, sau đó yêu cầu Kanzi chỉ ra vị trí nước ép. Kanzi chọn đúng chiếc cốc còn “nước ép” 34 trên 50 lần, tương đương 68%, mức được xem là đáng kể trong các thử nghiệm nhận thức ở loài vượn.
Trong thí nghiệm thứ hai, Kanzi được đưa một cốc nước ép thật và một cốc nước ép giả, rồi được hỏi muốn uống cốc nào. Con vật chọn cốc thật 14 trên 18 lần, cho thấy khả năng phân biệt giữa thực và giả.
Ở thí nghiệm cuối cùng, các nhà nghiên cứu thay nước ép bằng nho tưởng tượng và ghi nhận kết quả tương tự.
Di sản của một cá thể đặc biệt
Kanzi, sinh năm 1980 và qua đời năm ngoái ở tuổi 44, được xem là một cá thể bonobo đặc biệt.
Sinh ra trong môi trường nuôi nhốt, Kanzi không chỉ hiểu tiếng Anh nói mà còn sử dụng thành thạo hàng trăm ký hiệu (lexigram) để giao tiếp.
Nhóm nghiên cứu cho rằng khả năng giả vờ và tưởng tượng có thể đã xuất hiện từ 6-9 triệu năm trước, khi hai nhánh tiến hóa tách biệt.
Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu các cá thể bonobo khác hay các loài linh trưởng khác có thể đạt kết quả tương tự hay không. Nghiên cứu cũng lưu ý rằng quá trình huấn luyện ngôn ngữ có thể đã góp phần định hình khả năng nhận thức của Kanzi.
