Đình Đá thuộc thôn Nam Hà (xã Tân Thịnh, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định) là nơi thờ ba anh em họ Vũ là những vị tướng thời Hùng Vương, trong đó người em út là Vũ Uy được tôn làm Thành hoàng làng.
Đình Đá là một công trình kiến trúc lớn tọa lạc trên khu đất cao, với diện tích trên 2 mẫu, ở giữa cánh đồng xa khu dân cư. Xung quanh đình có nhiều cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Qua nhiều lần tu sửa tôn tạo, nay đình còn 4 tòa chính và một dãy giải vũ.
Nhiều nhà nghiên cứu lịch sử khi chạm chân đến đây đã phải ngỡ ngàng trước một ngôi đình làng bề thế lẫn công phu đến vậy. Theo ông Nguyễn Văn Cư, người trông coi đình Đá, đền Đá là tên gọi bây giờ, chứ trước đây, tên của đền là Đình Đá.Lần tu sửa ngôi đình gần nhất là vào thời vua Thành Thái (1892) và một lần cách đây 70 năm.
Tòa bái đường của đình Đá có 5 gian. Các cột, xà, hệ thống cửa võng đến các thanh đấu, trụ... vẫn giữ được phong cách kiến trúc cổ truyền của dân tộc.
Mặt tiền tòa bái đường, ở ngay vị trí trung tâm là hình ảnh ba con rồng rất to, khỏe, râu tóc uy nghi, thân, vây uyển chuyển, bố cục theo tư thế chầu cân đối.
Tất cả phần cột bái đường được đặt trên trụ quả bồng. Tám cột đá ấy là 8 bức phù điêu chạm nổi những con rồng đang thế bay lên giữa những đám mây mềm mại.
Mỗi gian của bái đường đều có bộ cửa võng bằng đá nguyên khối. Mỗi bộ cửa võng liền khối ấy không những tạo sự liên kết giữa các cột, mà còn là những bức phù điêu chạm khắc công phu với các hình tượng mặt hổ phù.
Bốn cột bốn ở bốn góc tòa bái đường hình vuông khắc tranh tứ quý trạm nổi: Tùng – Cúc – Trúc – Mai. Đình Đá được công nhận là Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia từ năm 1992. Theo chính quyền địa phương, đây là một di tích quan trọng thu hút nhiều du khách cũng như các nhà nghiên cứu về tham quan.
Bên trong chính tẩm, của vào hậu cung bằng gỗ lim được chạm nổi họa tiết lưỡng long chầu ở hai cánh cửa giữa và long chầu ở hai cánh bên cạnh.
Liền với chính tẩm còn có thiêu hương làm theo kiểu 3 tầng với bộ mái cong, đao guột. Các tầng được trang trí công phu, đẹp mắt, hấp dẫn với họa tiết đắp nổi theo các đề tài ngũ phúc, lưỡng long hý cầu.
Theo các chuyên gia, rồng ở đình Đá được chạm nổi với thân hình mập mạp, bờm và móng sắc cùng đuôi mềm mại hài hòa với hoa lá và mây tản, mang phong cách thời Hậu Lê (thế kỷ XVII – XVIII).
Tố Quyên (bài, ảnh)
