Sông Cầu Bây có chiều dài khoảng 12,9 km chảy qua địa bàn 5 xã, phường của Hà Nội. Thượng lưu sông là Hồ Kim Quan thuộc phường Việt Hưng và hạ lưu là hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải tại cửa xả Đập Xuân Thụy.
Con sông này là tuyến tiêu thoát nước chính của khu vực phía Đông Bắc Hà Nội, đồng thời cung cấp nước tưới cho khoảng 400 ha đất nông nghiệp. Tuy nhiên, nhiều năm qua, sông Cầu Bây phải oằn mình tiếp nhận hơn 71.500 m³ nước thải mỗi ngày đêm, chủ yếu là nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý, chiếm khoảng 13,3% tổng lượng nước thải ô nhiễm xả vào hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải.
Theo quan sát của phóng viên, bằng mắt thường có thể thấy màu nước sông có sự khác biệt rõ rệt, đen, đục ngầu, bốc mùi hôi thối nồng nặc. Hai bên bờ và mặt sông ngập rác thải sinh hoạt như túi nylon, chai nhựa... Có những đoạn rác mắc ken đặc ven bờ, khiến dòng chảy gần như bị cản trở.
Chỉ cách bờ sông khoảng 10m, quán nước của ông Nguyễn Văn Chiều (phường Phúc Lợi, Hà Nội) nhiều năm nay luôn trong cảnh đìu hiu.
“Con sông này ô nhiễm suốt hơn 10 năm qua. Rác thải sinh hoạt trôi nổi trên mặt nước, có thời điểm ùn ứ dọc hai bên bờ, vừa mất mỹ quan vừa gây mùi hôi rất khó chịu. Ai đi qua cũng ngại đứng lại lâu, nên quán nước của tôi vì thế cũng vắng khách. Nếu dự án được triển khai thì chúng tôi mừng lắm. Chỉ mong con sông được nạo vét, làm sạch để môi trường sống trong lành hơn, người dân cũng yên tâm sinh hoạt, buôn bán”, ông Chiều nói.
Không chỉ ảnh hưởng đến việc kinh doanh, sông Cầu Bây ô nhiễm còn làm thay đổi cuộc sống của nhiều hộ dân sinh sống lâu năm trong khu vực.
Bà Nguyễn Thị Sáu (xã Gia Lâm, Hà Nội) cho biết, trước đây nước sông còn trong, người dân có thể sử dụng để tưới tiêu cho hoa màu. Tuy nhiên, theo thời gian, nước sông chuyển màu đen, bốc mùi hôi, đặc biệt vào những ngày nắng nóng. “Để đảm bảo tưới tiêu, chúng tôi phải khoan giếng chứ không dám lấy nước sông. Chúng tôi chỉ mong chính quyền cải tạo được dòng sông để môi trường sạch sẽ hơn”, bà Sáu chia sẻ.
Tương tự, ông Văn Xuân Chiến (xã Gia Lâm, Hà Nội) cho biết, cuộc sống của gia đình bị ảnh hưởng bởi tình trạng ô nhiễm kéo dài. Ngôi nhà chỉ cách bờ sông khoảng 50m nhưng hầu như ngày nào gia đình ông cũng phải đóng kín cửa để hạn chế mùi hôi và côn trùng từ dòng sông bay vào.
“Tôi chuyển về đây sinh sống từ năm 1986. Hồi đó nước sông trong lắm còn có thể xuống mò cua, bắt hến. Bây giờ thì nước đen đặc, chỉ cần chạm vào cũng thấy ngứa ngáy. Những ngày nắng nóng, mùi hôi bốc lên nồng nặc, cả ngày lẫn đêm nhà tôi đều phải đóng kín cửa. Chúng tôi chỉ mong chính quyền xử lý dứt điểm tình trạng ô nhiễm, trả lại dòng nước sạch và môi trường sống trong lành như trước đây”, ông Chiến chia sẻ.
Trước thực trạng ô nhiễm kéo dài, HĐND TP Hà Nội vừa thông qua chủ trương đầu tư Dự án cải tạo và xử lý ô nhiễm môi trường sông Cầu Bây theo phương thức đối tác công tư (PPP), áp dụng loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT). Dự án có tổng mức đầu tư sơ bộ 11.681 tỉ đồng.
Theo UBND TP, dự án nhằm từng bước cụ thể hóa Quy hoạch thoát nước Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; xử lý, cải thiện môi trường, thu gom và xử lý nước thải, khắc phục tình trạng ô nhiễm nguồn nước trong lưu vực sông Cầu Bây; đồng thời hoàn thiện hệ thống thoát nước, giảm thiểu úng ngập và nâng cao năng lực tiêu thoát nước cho khu vực.
Dự án được triển khai trên địa bàn các xã, phường Việt Hưng, Phúc Lợi, Bồ Đề, Long Biên, Gia Lâm, Bát Tràng và Thuận An, với diện tích sử dụng đất khoảng 327,18ha.
Dự án được chia thành 2 dự án thành phần. Trong đó, dự án thành phần 1 là đầu tư xây dựng hệ thống thu gom và các nhà máy xử lý nước thải lưu vực sông Cầu Bây, có tổng mức đầu tư sơ bộ 7.250 tỷ đồng.
Hạng mục này bao gồm xây dựng khoảng 78,2km hệ thống thu gom nước thải cùng 5 nhà máy xử lý nước thải tại Phúc Đồng, An Lạc, Ngọc Thụy, Đông Dư và Phú Thị. Ngoài ra, dự án còn bổ sung khoảng 7,1km hệ thống thu gom nước thải cho khu đô thị Ocean Park và các khu dân cư lân cận.
Đối với dự án thành phần 1, thành phố sẽ thanh toán bằng quỹ đất khoảng 24,07ha (giá trị khoảng 7.928 tỷ đồng) tại một số khu vực như Tây Nam Hà Nội, Nam Thăng Long, Tây Tựu, Trùng Quán và Vân Canh.
Dự án thành phần 2 là cải tạo ô nhiễm dòng sông Cầu Bây, có tổng mức đầu tư sơ bộ 4.431 tỷ đồng. Phạm vi nghiên cứu khoảng 307,9ha sẽ gồm các hạng mục nạo vét, kè sông dài khoảng 6,05km; xây dựng tuyến cống ngầm bổ cập nước dài khoảng 0,5km; xây dựng trạm bơm công suất khoảng 5 m3/giây; hồ lắng bùn diện tích khoảng 10ha; tuyến đường giao thông ven sông dài khoảng 14,08km với quy mô từ 2 - 4 làn xe và mở rộng hai cầu hiện hữu.
Theo phương án được phê duyệt, Công ty CP Đầu tư xây dựng và thương mại Phú Điền được thực hiện dự án thành phần 1; Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Hạ tầng MIK thực hiện dự án thành phần 2.
