Nhôm hiện là kim loại được sử dụng nhiều thứ ba trên thế giới, chỉ sau sắt và thép. Với đặc tính nhẹ, bền, chống ăn mòn và dẫn điện tốt, nhôm trở thành vật liệu thiết yếu trong hàng loạt lĩnh vực như xây dựng, hàng không, vận tải, quốc phòng, điện tử, năng lượng tái tạo và xe điện.
Trong nhiều năm, nhôm là một trong những thị trường có nguồn cung dồi dào nhất thế giới. Tuy nhiên, những diễn biến mới tại Trung Đông đang đảo ngược hoàn toàn trạng thái đó, đẩy thị trường vào nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng và kéo dài.
Theo Argus Media, Trung Đông hiện chiếm khoảng 9% nguồn cung nhôm toàn cầu. Các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) sản xuất khoảng 6 triệu tấn nhôm nguyên chất mỗi năm và phần lớn được xuất khẩu qua eo biển Hormuz tới châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ.
Tuy nhiên, chiến sự đã khiến chuỗi cung ứng này bị gián đoạn nghiêm trọng. Hai nhà máy luyện nhôm lớn trong khu vực, gồm Al Taweelah của Emirates Global Aluminium tại UAE và Aluminium Bahrain, đã bị hư hại trong các cuộc tấn công bằng tên lửa. Một số nhà máy khác cũng buộc phải cắt giảm công suất do thiếu nguyên liệu và gặp khó khăn trong vận tải.
Theo Viện Nhôm Quốc tế (IAI), sản lượng nhôm vùng Vịnh trong tháng 4 đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ. Đồng thời, việc đóng cửa nhà máy Mozal ở Mozambique do chi phí năng lượng tăng cao càng khiến nguồn cung toàn cầu thêm căng thẳng.
Tác động nhanh chóng lan sang thị trường giá cả. Giá nhôm kỳ hạn tại London (Anh) đã tăng lên khoảng 3.678 USD/tấn, mức cao nhất trong hơn bốn năm. Trong khi đó, lượng tồn kho đăng ký trên Sàn giao dịch Kim loại London (LME) đã giảm mạnh kể từ đầu năm do các nhà giao dịch liên tục rút hàng để bù đắp thiếu hụt trên thị trường vật chất.
Không chỉ giá nhôm tăng, các loại phí bảo hiểm vật chất cũng leo thang mạnh tại Mỹ, châu Âu và châu Á. Giá phôi nhôm tại Rotterdam (Hà Lan) đã tăng hơn gấp đôi, phản ánh mức độ khan hiếm ngày càng lớn của kim loại này.
Các chuyên gia cho rằng thị trường đang phát đi những tín hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Mercuria, công ty tư vấn hàng hóa có trụ sở tại Geneva, nhận định đây có thể là “cú sốc nguồn cung lớn nhất mà thị trường kim loại cơ bản từng chứng kiến kể từ sau năm 2000”.
Mercuria dự báo thị trường nhôm có thể thiếu hụt ít nhất 2 triệu tấn vào cuối năm nay nếu xung đột Mỹ - Iran kéo dài. JPMorgan cũng cảnh báo thị trường đang tiến gần tới một “điểm không thể quay lại”, nơi tình trạng thiếu hụt nguồn cung có thể kéo dài ngay cả khi hoạt động vận tải qua Hormuz được khôi phục một phần.
Mỹ hiện là một trong những nền kinh tế chịu ảnh hưởng mạnh nhất. Nguồn cung nhôm nhập khẩu của nước này vốn phụ thuộc nhiều vào Canada và Trung Đông. Tuy nhiên, mức thuế nhập khẩu nhôm 50% do chính quyền Trump áp đặt đã khiến chi phí kim loại tăng vọt và làm thu hẹp nguồn cung vào thị trường Mỹ.
Trong bối cảnh đó, các lựa chọn thay thế cũng rất hạn chế. Nga vẫn chịu mức thuế cao và gặp khó khăn trong thanh toán quốc tế, trong khi Trung Quốc đang hoạt động gần mức công suất tối đa nên khó có khả năng tăng mạnh xuất khẩu.
Cuộc khủng hoảng nhôm hiện không chỉ là câu chuyện của ngành kim loại. Giá nhôm tăng cao có thể kéo theo chi phí tăng trên diện rộng đối với các ngành sử dụng nhiều kim loại này như điện lực, năng lượng mặt trời, tua-bin gió, xe điện và hạ tầng giao thông.
Giới phân tích cảnh báo rằng nếu căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục kéo dài, thị trường nhôm toàn cầu có thể bước vào một chu kỳ thiếu hụt mới với tác động lan rộng tới toàn bộ nền kinh tế thế giới.
