Chiều 28/10, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về Dự án Luật Nhà ở (sửa đổi). Nhiều đại biểu góp ý đề nghị hoàn thiện quy định về chuyển nhượng nhà ở xã hội theo hướng minh bạch, kiểm soát đầu cơ nhưng vẫn bảo đảm quyền tài sản và lợi ích chính đáng của người mua nhà.
Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) đóng góp ý kiến về vấn đề chuyển nhượng nhà ở xã hội. Điểm e khoản 1 Điều 68 dự thảo Luật quy định sau 5 năm, người mua chỉ được bán lại cho đối tượng thuộc diện được mua nhà ở xã hội.
Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng quy định này hướng tới ngăn chặn đầu cơ, trục lợi chính sách, nhưng cần làm rõ giá chuyển nhượng, cơ quan xác nhận điều kiện của người mua, cơ chế kiểm soát giao dịch và xử lý khoản chênh lệch.
Nhưng nếu chỉ hạn chế đối tượng mua mà không có cơ chế điều tiết giá, nhà ở xã hội vẫn có thể được chuyển nhượng với mức giá vượt khả năng chi trả của những người có nhu cầu thực sự.
Ngược lại, nếu giữ cứng giá mua ban đầu thì chưa bảo đảm lợi ích hợp lý của người đã bỏ tiền mua nhà, trả lãi vay và sử dụng nhà trong nhiều năm.
Từ đó, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị nghiên cứu hai phương án. Phương án thứ nhất là yêu cầu người mua phải ở tối thiểu 10 năm, sau đó được toàn quyền bán, chuyển nhượng theo cơ chế thị trường.
Phương án thứ hai là giữ quy định 5 năm như dự thảo nhưng hình thành sàn giao dịch nhà ở xã hội để những người thuộc diện được mua có thể tham gia giao dịch.
Đại biểu cũng đề nghị giá mua lại cần tính đến giá mua ban đầu, biến động giá, chất lượng còn lại của căn nhà và chi phí cải tạo hợp pháp. Cơ chế này phải bảo đảm lợi ích chính đáng của người mua đầu tiên, đồng thời không biến ưu đãi của Nhà nước thành khoản lợi từ đầu cơ.
Đề xuất cơ chế chuyển nhượng linh hoạt
Cũng góp ý về điểm e khoản 1 Điều 68, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đồng tình với mục tiêu ngăn chặn trục lợi chính sách, nhưng đề nghị cân nhắc tác động của quy định mới đến quyền tài sản và khả năng chuyển nhượng của người dân.
Theo đại biểu, trong quá trình sinh sống, các gia đình có thể gặp những biến cố buộc phải bán tài sản như chuyển nơi công tác, chữa bệnh hiểm nghèo hoặc thay đổi nơi sinh sống.
Nếu sau 5 năm, người mua chỉ được bán cho đối tượng đủ điều kiện mua nhà ở xã hội, với giá tối đa bằng giá hợp đồng, việc chuyển nhượng có thể trở thành rào cản lớn khi hoàn cảnh gia đình thay đổi.
Đại biểu đề nghị thiết kế cơ chế ưu tiên bán lại cho người đủ điều kiện hoặc chủ đầu tư trong một thời hạn xác định, với nguyên tắc xác định giá công khai, minh bạch.
Trường hợp không có người mua phù hợp, có thể xem xét cho phép chuyển nhượng có điều kiện, đồng thời yêu cầu hoàn trả phần ưu đãi của Nhà nước theo quy định.
Theo đại biểu, cách tiếp cận này vừa góp phần chống trục lợi chính sách, vừa bảo vệ quyền tài sản chính đáng của công dân.
Cần quy định chuyển tiếp rõ ràng
Cũng liên quan đến việc bán lại nhà ở xã hội, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) đề nghị làm rõ khoản 4 Điều 130 dự thảo Luật trong mối liên hệ với điểm e khoản 1 Điều 68.
Dự thảo quy định sau 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền, người mua chỉ được bán lại nhà ở xã hội cho đối tượng đủ điều kiện, trong khi Luật hiện hành cho phép bán theo cơ chế thị trường.
Đại biểu tán thành việc điều chỉnh nhằm bảo đảm nhà ở xã hội đến đúng đối tượng, ngăn chặn trục lợi chính sách. Tuy nhiên, dự thảo chưa làm rõ việc áp dụng quy định mới đối với người đã mua nhà theo pháp luật hiện hành nhưng chưa bán lại.
Cụ thể, điểm h khoản 4 Điều 130 mới xử lý trường hợp giao dịch bán lại đang thực hiện dở dang, chưa giải quyết rõ trường hợp người mua đã đủ hoặc sắp đủ điều kiện bán lại nhưng chưa giao dịch. Khoảng trống này có thể dẫn đến áp dụng không thống nhất giữa các địa phương và phát sinh tranh chấp.
Vì vậy, đại biểu Vũ đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp theo hướng người đã mua nhà ở xã hội theo pháp luật hiện hành và đã đủ điều kiện bán lại trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục bán trong thời hạn chuyển tiếp; các trường hợp còn lại thực hiện theo Luật mới. Thời hạn chuyển tiếp cần được quy định cụ thể ngay trong Luật.
