Ngày 27/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi) dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định.
Bộ luật nền tảng
Phát biểu mở đầu phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, Bộ luật Hình sự (sửa đổi) là một dự án đặc biệt quan trọng, được xác định là một Bộ luật có tính nền tảng, trung tâm của hệ thống pháp luật.
Ngoài các quy định chi tiết cụ thể còn có các nguyên tắc cơ bản, có giá trị chi phối, định hướng nhiều văn bản khác trong hệ thống pháp luật như Kết luận số 09 của Bộ Chính trị.
Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Bộ luật, kèm theo dự thảo Nghị quyết thi hành Bộ luật, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị các vị đại biểu Quốc hội tiếp tục thảo luận, cho ý kiến đi thẳng vào vấn đề, nêu rõ quan điểm, chính kiến, đề xuất cụ thể nội dung, phương án chỉnh lý các điều khoản cụ thể, nhất là những vấn đề đang có ý kiến khác nhau và những vấn đề cần phải đồng bộ, thống nhất với các luật khác.
Làm rõ trách nhiệm cá nhân
Góp ý vào dự luật, đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn Thanh Hóa) cho rằng quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đã đi rất đúng hướng. Dự án Luật đã cá thể hóa trách nhiệm của từng người và tháo gỡ vướng mắc về tư cách pháp lý.
Để hoàn thiện chính sách, đại biểu Linh đóng góp thêm 1 số ý kiến về quy định này. Theo đại biểu, khoản 3 Điều 78 xác định một trong các điều kiện quy trách nhiệm hành vi phạm tội là có “sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại".
Với quy định này, đại biểu đề nghị làm rõ “sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận” này được xác định qua quyết định, hành vi của cá nhân nào, bộ phận nào, và căn cứ vào thẩm quyền nào.
Theo đại biểu, chỉ riêng quan hệ lao động, chức danh quản lý hoặc lợi ích mà pháp nhân có được từ hành vi phạm tội thì chưa đủ để quy trách nhiệm hình sự.
Về việc áp dụng hình phạt với cá nhân phạm tội trên danh nghĩa pháp nhân, đại biểu nhận thấy quy định của Dự thảo đã xác định trách nhiệm của từng người phải dựa trên hành vi, lỗi và vai trò thực tế.
Đại biểu nhấn mạnh cần nhất quán nguyên tắc không thể lấy chức danh làm chứng cứ buộc tội, mà phải xem xét đầy đủ trách nhiệm của người trên thực tế đã quyết định, đã trực tiếp chỉ đạo hoặc tổ chức thực hiện hành vi phạm tội đó.
Bước đột phá nhân văn
Đại biểu Lê Văn Đông (Đoàn TP. HCM) tán thành và đánh giá rất cao quy định chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt.
Theo đại biểu, quy định như vậy bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với chế định thủ tục tố tụng tương ứng tại dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã được cấp có thẩm quyền kết luận.
Đây không chỉ là một quy định mang tính kỹ thuật lập pháp mà là một bước đột phá, mang đậm tính nhân văn của tư pháp hình sự hiện đại.
Tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị là một căn cứ khoan hồng, có bản chất pháp lý và mục tiêu chính sách riêng, không đồng nhất với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Theo đại biểu Lê Văn Đông, tình tiết giảm nhẹ phản ánh tính chất hành vi, nhân thân, thái độ của người phạm tội làm căn cứ để tòa án có thể hóa hình phạt, không đòi hỏi chấp nhận hình phạt mà và không gắn với đơn giản hóa thủ tục.
Còn tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt là sự thể hiện tổng hợp thái độ, thừa nhận trách nhiệm, hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng và chấp nhận hình phạt được đề nghị theo điều kiện luật định, phản ánh thái độ tâm phục, khẩu phục, tự nguyện tự nhận hậu quả, trách nhiệm pháp lý hình sự của người phạm tội.
Qua đó rút ngắn thời gian giải quyết, tiết kiệm nguồn lực tố tụng, tập trung nguồn lực cho những vụ án phức tạp. Vì vậy, không thể đồng nhất cơ chế này với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Quy định bổ sung tại khoản 1 điều 57 nhằm xác lập một trường hợp riêng để khoan hồng gắn với thủ tục tố tụng đặc biệt, mở rộng điều kiện khoan hồng, tạo động lực để người phạm tội chủ động hợp tác và tự nguyện chấp nhận trách nhiệm hình sự.
