Xác ướp, được xác định là một phụ nữ trẻ thuộc văn hóa Chancay tiền Inca, được tìm thấy ở độ sâu chỉ 0,5 mét dưới mặt đất. Phát hiện này đã làm sáng tỏ thêm về đời sống và phong tục của một nền văn minh từng phát triển rực rỡ cách đây hơn 1.000 năm.
Theo nhà khảo cổ học Jose Aliaga, người phụ nữ được chôn cất trong tư thế ngồi, với tay và chân co lại, được bọc trong một tấm vải liệm. Xác ướp vẫn còn giữ được mái tóc nâu sẫm được bảo quản tốt. Bên cạnh xác ướp là các hiện vật gốm như bình, chai và đĩa, được trang trí bằng họa tiết hình học và hình ảnh ngư dân, đặc trưng của văn hóa Chancay – một nền văn minh ven biển phát triển từ thế kỷ 11 đến 15 tại các thung lũng sông Chancay và Chillón.
Công ty Calidda, đơn vị phụ trách dự án đường ống gas, đã ngay lập tức tạm dừng thi công và phối hợp với Bộ Văn hóa Peru để tiến hành điều tra. Ông Marcio Mayta, người phụ trách quản lý môi trường và khảo cổ của Calidda, xác nhận rằng các quy trình bảo vệ di sản đã được tuân thủ nghiêm ngặt. Nhà khảo cổ học Jesús Bahamonde, điều phối viên khoa học của công ty, cho biết xác ướp thuộc về một cộng đồng ngư dân của văn hóa Chancay, với niên đại từ khoảng năm 1000 đến 1470 sau Công nguyên.
Tại Peru, các công ty như Calidda bắt buộc phải làm việc với các nhà khảo cổ khi thực hiện các dự án đào đất, do quốc gia này sở hữu một di sản văn hóa phong phú. Kể từ năm 2004, Calidda đã ghi nhận hơn 2.200 phát hiện khảo cổ, góp phần làm sáng tỏ lịch sử của khu vực. Lima, thủ đô Peru, hiện là nơi lưu giữ hơn 500 địa điểm khảo cổ, bao gồm nhiều “huaca” – những nghĩa trang cổ trong tiếng Quechua bản địa.
Văn hóa Chancay, phát triển mạnh mẽ ở vùng duyên hải trung tâm Peru, nổi tiếng với nghề gốm tinh xảo, dệt may, và các nghi thức mai táng phức tạp. Các ngôi mộ của người Chancay thường chứa đựng hiện vật phản ánh đời sống hàng ngày, tín ngưỡng và vai trò xã hội của người được chôn cất.
Phát hiện xác ướp lần này cung cấp thêm tư liệu quý giá về vai trò của phụ nữ trong xã hội Chancay, cũng như phong tục mai táng của họ. Những hiện vật gốm tìm thấy cùng xác ướp cho thấy kỹ năng thủ công và mối liên hệ chặt chẽ của người Chancay với biển cả, nơi họ kiếm sống chủ yếu qua nghề đánh cá.
