Hội thảo là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý cùng đánh giá những biến đổi của gia đình Việt Nam trong bối cảnh mới, từ đó đề xuất các giải pháp xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh, trong mọi giai đoạn phát triển của dân tộc, gia đình luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ là nơi nuôi dưỡng con người, lưu giữ và trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống mà còn là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, lối sống và khát vọng phát triển của mỗi cá nhân.
Theo Thứ trưởng, sự bền vững của gia đình có quan hệ trực tiếp với sự phát triển bền vững của xã hội, chất lượng gia đình ảnh hưởng sâu sắc tới chất lượng nguồn nhân lực và tương lai của đất nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, gia đình Việt Nam đang đứng trước những thay đổi mang tính bước ngoặt.
Những biến đổi về cơ cấu dân số, mô hình cư trú, phương thức lao động, điều kiện sống, môi trường truyền thông và hệ giá trị xã hội đang tác động ngày càng mạnh mẽ đến đời sống gia đình. Các chức năng cốt lõi như giáo dục, chăm sóc, bảo vệ, gắn kết các thế hệ và gìn giữ bản sắc văn hóa cũng chịu nhiều ảnh hưởng.
Bên cạnh những cơ hội mới, gia đình Việt Nam đang đối mặt với nhiều vấn đề nổi lên như già hóa dân số, mức sinh thấp ở nhiều địa phương, áp lực cân bằng giữa công việc và gia đình, tỷ lệ ly hôn gia tăng, khoảng cách thế hệ ngày càng lớn cùng những khác biệt về giá trị, lối sống giữa các thế hệ.
Sự suy giảm tương tác trực tiếp giữa các thành viên và những tác động đa chiều của môi trường số cũng đang ảnh hưởng đáng kể đến các mối quan hệ gia đình và quá trình hình thành nhân cách của trẻ em.
Theo Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy, vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là thích ứng với những thay đổi đang diễn ra mà quan trọng hơn là phải nhận diện đúng xu hướng phát triển của gia đình Việt Nam trong tương lai. Cần làm rõ những giá trị nào cần được gìn giữ và phát huy, những chính sách nào cần được điều chỉnh để gia đình tiếp tục là môi trường nuôi dưỡng con người Việt Nam phát triển toàn diện, trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Tại hội thảo, các nhà khoa học và chuyên gia tập trung phân tích tác động của công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế đối với cấu trúc, chức năng và các mối quan hệ trong gia đình.
Nhiều ý kiến cho rằng mô hình gia đình Việt Nam đang ngày càng đa dạng hơn về quy mô và hình thức. Gia đình hạt nhân trở nên phổ biến hơn, trong khi vai trò của các thành viên có nhiều thay đổi theo hướng đề cao bình đẳng giới, quyền cá nhân, tính tự chủ và sự chia sẻ trách nhiệm.
Tuy nhiên, quá trình biến đổi đó cũng kéo theo nhiều thách thức mới. Các đại biểu đã chỉ ra tác động của già hóa dân số, mức sinh giảm, di cư lao động, sự thay đổi mô hình việc làm và đặc biệt là ảnh hưởng của công nghệ số đối với đời sống gia đình. Những yếu tố này không chỉ làm thay đổi vai trò giới mà còn tác động đến sự gắn kết giữa các thành viên, đặt ra yêu cầu mới đối với giáo dục trẻ em, bảo đảm an sinh xã hội và phòng, chống bạo lực gia đình.
Phát biểu tổng kết hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Đình Tuấn - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho biết, các tham luận đã góp phần nhận diện toàn diện xu hướng biến đổi của gia đình Việt Nam qua các thời kỳ, đồng thời làm rõ những vấn đề đặt ra trong bối cảnh phát triển mới.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Đình Tuấn, kết quả thảo luận cho thấy gia đình Việt Nam đang tiếp tục duy trì những giá trị truyền thống tốt đẹp như tình yêu thương, sự gắn kết và lòng hiếu nghĩa, đồng thời tiếp nhận nhiều giá trị mới phù hợp với xã hội hiện đại như bình đẳng giới, quyền cá nhân và trách nhiệm chia sẻ giữa các thành viên.
Đặc biệt, nhiều ý kiến đề xuất tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển gia đình theo hướng tiếp cận vòng đời, tiếp cận quyền và phát triển bền vững; đẩy mạnh nghiên cứu, dự báo xu hướng biến đổi của gia đình; xây dựng cơ sở dữ liệu về gia đình Việt Nam phục vụ công tác quản lý và hoạch định chính sách.
Các đại biểu khẳng định, dù xã hội không ngừng vận động và biến đổi, gia đình vẫn luôn là nền tảng của xã hội, là nơi hình thành, nuôi dưỡng và phát triển con người. Một xã hội phát triển bền vững phải được xây dựng trên nền tảng của những gia đình bền vững, và một quốc gia hùng cường bắt đầu từ những gia đình hạnh phúc.
