Theo thống kê từ kết quả kinh doanh của 15 ngân hàng thương mại cổ phần bao gồm cả TMCP nhà nước như: Vietinbank, BIDV, Vietcombank, MBB, VP Bank, Sacombank, Techcombank, Eximbank, VIB, SHB, ACB, SCB, Lienviet Post Bank, OCB, Kien Long Bank cho thấy, 9 tháng đầu năm, 15 ngân hàng tạo ra 13.566 tỷ đồng lãi thuần hoạt động dịch vụ, tăng trưởng bình quân 40% so với cùng kỳ năm trước, đóng góp chung 9,4% tổng thu nhập của các ngân hàng (so với mức 8,5% của 9 tháng đầu 2016).
Các hoạt động dịch vụ đem lại khoản lãi cao chủ yếu tập trung vào mảng kinh doanh dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ thanh toán và tiền mặt, dịch vụ chứng khoán. Đây cũng là điều khác lạ bởi lợi nhuận ngân hàng Việt Nam lâu nay vẫn phụ thuộc quá lớn vào tín dụng, kể cả nhà băng lớn. Hầu hết, thu nhập của hàng loạt ngân hàng vẫn lệ thuộc trên 70% vào hoạt động tín dụng.
Nhận xét về hiệu quả kinh doanh dịch vụ phi tín dụng, một lãnh đạo ngân hàng SHB cho biết, trong quý III hoạt động dịch vụ của ngân hàng tăng thu nhờ nhiều khoản mục, trong đó nổi trội nhất là về bảo hiểm. Riêng về bảo hiểm, vào đầu tháng 10 vừa qua, Dai-ichi Life Việt Nam và SHB đã ký kết hợp tác chiến lược dài hạn 15 năm. Trước đó, SHB cũng đã liên kết với nhiều bên bảo hiểm khác - theo xu hướng phân phối sản phẩm bảo hiểm qua ngân hàng (bancassurance). Tuy nhiên, để đạt được điều này, ngân hàng cũng đã trải qua một quá trình nỗ lực.
Xu hướng đầu tư vào mảng Bancassurance nổi lên từ một vài năm nay, nhiều ngân hàng đã ký hợp đồng phân phối bảo hiểm độc quyền với các công ty bảo hiểm uy tín trên thế giới với thời hạn hợp tác rất dài. Việc hợp tác độc quyền bảo hiểm sẽ giúp ngân hàng thu được khoản lãi lớn từ những khoản hoa hồng ổn định. Nguồn thu từ khoản hoa hồng này có thể đóng góp 15-20% tổng thu phí dịch vụ thậm chí lên tới 30% nguồn thu của nhà băng.
Nền kinh tế tiền mặt nên rất khó cho việc ngân hàng đẩy mạnh doanh thu từ các dịch vụ
Việc gia tăng thu nhập từ các hoạt động phi tín dụng sẽ là yếu tố nền tảng tạo ra thu nhập bền vững cho ngân hàng. Phát triển dịch vụ phi tín dụng góp phần đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ ngân hàng, từ đó thu hút và mở rộng đến nhiều đối tượng khách hàng; đồng thời phân tán rủi ro cho ngân hàng, mang lại nguồn thu ổn định cho ngân hàng, làm tăng lợi nhuận các ngân hàng TMCP.
Trong bản báo cáo tài chính hợp nhất quý III/2017 của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) vừa công bố, mặc dù ngân hàng phải tăng cường trích lập dự phòng gấp 2,5 lần cùng kỳ song kết quả lợi nhuận trước thuế vẫn đạt 528 tỷ đồng, gấp đôi quý III/2016. Các hoạt động kinh doanh khác có sự tăng trưởng đột biến. Cụ thể, mua bán chứng khoán và kinh doanh ngoại hối đều tăng trưởng mạnh so với cùng kỳ. Trong quý vừa qua, chi phí hoạt động của SHB cũng không thay đổi đáng kể so với cùng kỳ chiếm 630 tỷ đồng trong khi đó chi phí dự phòng tăng mạnh gấp 2,5 lần cùng kỳ lên 620 tỷ đồng. Tính đến ngày 30/9/2017, tổng tài sản của SHB đạt 264 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3% so với thời điểm đầu năm. Cho vay khách hàng đạt 191 nghìn tỷ đồng, tăng 18%. Tiền gửi của khách hàng đạt 193 nghìn tỷ đồng, tăng 16,2%. Tổng nợ xấu của ngân hàng SHB ở mức 3.670 tỷ đồng, chiếm 1,92% tổng dư nợ cho vay, tăng nhẹ so với thời điểm đầu năm (1,87%). Thông qua các chỉ số này, chúng ta thấy được sự có mặt rất lớn từ các hoạt động kinh doanh phi tín dụng.
Tuy nhiên, trả lời về việc các ngân hàng vẫn chủ yếu tìm kiếm lợi nhuận từ kênh cho vay, TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính – ngân hàng cho rằng, Việt Nam vẫn là nền kinh tế tiền mặt nên rất khó cho việc NH đẩy mạnh doanh thu từ các dịch vụ. Hiện hầu hết tỷ lệ thu từ dịch vụ của các NH dưới 10%/tổng doanh thu, số ít ngân hàng có thể đạt được tỷ lệ 20 - 30%.
Theo các chuyên gia tài chính – ngân hàng, chính vì mảnh đất cho phát triển dịch vụ vẫn còn “khô cằn” nên dịch vụ của các ngân hàng Việt Nam hiện nay còn rất hạn chế. Phần lớn khách hàng vẫn chỉ sử dụng các sản phẩm, dịch vụ cơ bản, truyền thống. Số lượng khách hàng sử dụng internet banking, mobile banking, dịch vụ về ngoại hối, đầu tư chưa nhiều. Cũng có phần do thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam còn thấp nên các ngân hàng cũng không thu hút được nhiều dịch vụ ngân hàng. Phần vì ngân hàng cũng ngần ngại mở ra nhiều dịch vụ khi phải đầu tư công nghệ, nhân lực nhưng lại ít người sử dụng khiến chi phí quá cao để bù trừ cho việc thu từ dịch vụ.
Trên thực tế, các ngân hàng đều cho rằng, dịch vụ phi tín dụng mang đến sự phát triển ổn định cho các ngân hàng, tăng trưởng thu nhập từ dịch vụ đang rất cao nhưng cũng là miếng bánh không dễ “nuốt”.❏
Sơn Nam
