Tối 12/5, xã Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ tổ chức lễ đón nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Hát Thường rang, Bộ mẹng của người Mường.
Di sản Hát Thường rang, Bộ mẹng có không gian thực hành rộng lớn, trải dài tại 10 huyện, thành phố của tỉnh Hòa Bình trước đây và nay là 46 xã, phường của tỉnh Phú Thọ. Xã Lạc Sơn là đơn vị đại diện cho bốn vùng Mường thuộc tỉnh Hòa Bình cũ tổ chức đón nhận danh hiệu này.
Phát biểu tại buổi lễ, lãnh đạo xã Lạc Sơn nhấn mạnh: Hát Thường rang, Bộ mẹng là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian độc đáo, thể hiện trí tuệ và bản sắc phong phú của dân tộc Mường. Việc đón nhận Bằng công nhận không chỉ là niềm vinh dự mà còn là trách nhiệm trong việc gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống.
Hiện nay, khu vực Hòa Bình có trên 786 di sản văn hóa phi vật thể của 5 dân tộc thiểu số với nhiều loại hình phong phú như tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật trình diễn dân gian, lễ hội truyền thống, nghề thủ công và tri thức dân gian. Trong đó, Thường rang, Bộ mẹng được đánh giá là một trong những di sản nổi bật, cùng với các di sản đã được Bộ VHTT&DL vinh danh trước đó như: Mo Mường, Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường, Tri thức dân gian lịch Đoi, Nghệ thuật chiêng Mường.
Theo hồ sơ di sản, nghệ thuật hát Thường rang, Bộ mẹng là một trong những sinh hoạt văn hóa thuộc loại hình nghệ thuật dân gian nổi bật nhất của dân tộc Mường tại khu vực các huyện Cao Phong, Lạc Sơn, Tân Lạc, Yên Thủy, Mai Châu, Đà Bắc, Kim Bôi, Lương Sơn, Lạc Thủy và thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình (cũ), nay là tỉnh Phú Thọ.
Loại hình nghệ thuật này còn được đồng bào Mường gọi là Rằng Đang, Rằng Thường, có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần, tập tục cộng đồng. Người Mường sáng tạo nên làn điệu dân ca trữ tình đặc sắc này trong quá trình sinh sống, lao động sản xuất và trong quan niệm tín ngưỡng dân gian từ hàng nghìn năm trước.
Trong tiếng Mường, Thường rang có nghĩa cặp đôi, Bộ mẹng chỉ sự nói chuyện mang tính trang trọng (hát nói chuyện). Điểm chung đều là diễn xướng theo lối hát - nói - ngâm - ngợi... có tính tự sự và đối đáp giữa hai người.
Thường rang, Bộ mẹng là lối kể chuyện dân gian, thể hiện sự biết ơn, chúc tụng, hẹn hò hay răn dạy con cháu, ca ngợi quê hương, đất nước. Giai điệu thiết tha, mang tính thính phòng nên truyền tải tối đa tâm ý của người hát tới bạn hát đối và người nghe. Vì vậy, hát Thường rang, Bộ mẹng không hát song ca, tốp ca nhưng có thể hai nhóm cùng lần lượt hát đối đáp nhau. Người hát cần có kỹ năng, am hiểu và giỏi tiếng Mường.
Từ sự gần gũi, mộc mạc, truyền cảm, giai điệu Thường rang, Bộ mẹng được thể hiện bằng cả tâm hồn, tình cảm của người Mường. Lời hát phong phú phù hợp với sắc thái riêng của từng sự kiện, tình huống và in sâu, hoà đậm trong làng Mường, trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của đồng bào.
Thông qua hát Thường rang, Bộ mẹng đồng bào thổ lộ tâm tư tình cảm, giãi bày suy nghĩ, qua đó hiểu nhau, sống trọn nghĩa, vẹn tình. Vì vậy, dân ca Mường không chỉ là món ăn tinh thần mà còn mang đậm tính triết lý, nhân văn, thể hiện khát vọng, tinh thần lạc quan, bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước, tình nghĩa thủy chung và gìn giữ tiếng Mường.
Tháng 6/2025, nghệ thuật trình diễn dân gian hát Thường rang, Bộ mẹng dân tộc Mường được Bộ VHTT&DL đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
