Độc đáo nghi lễ ‘Son tràng’ của người Tày Bình Liêu giữa lòng Hà Nội

“Son tràng” là nghi lễ nhận và truyền dạy con tràng nhập môn trong thực hành Then của người Tày. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, nghi lễ còn là quá trình trao truyền tri thức, giáo dục đạo đức, nhắc nhở người hành nghề Then sống hướng thiện, giữ gìn cội nguồn và gắn bó với cộng đồng.

Trong không gian nhà sàn truyền thống, các nghệ nhân người Tày trong trang phục dân tộc thực hành nghi lễ với đầy đủ nghi thức. Mâm lễ được chuẩn bị công phu gồm hương, rượu, bánh, hoa quả và nhiều vật phẩm dâng cúng, thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và thần linh.

Nghi lễ bắt đầu từ khâu chuẩn bị lễ vật. Gạo mới, vải hoa, tiền lễ, mâm cỗ chay, trầu cau, chè, rượu… được sắp đặt trang nghiêm. Theo quan niệm của người Tày, đây là cách mời gọi các đấng linh thiêng về chứng giám, đồng thời mở ra hành trình kết nối giữa con người với thế giới siêu nhiên.

Trong đời sống văn hóa của người Tày, Then được xem như “con đường” dẫn dắt con người giao hòa với tổ tiên, thần linh và vũ trụ. Vì vậy, “Son tràng” mang ý nghĩa đặc biệt, đánh dấu bước khởi đầu của một người trên hành trình hành đạo.

Không khí nghi lễ diễn ra trang nghiêm, với sự tham gia của các bà Then và con tràng mới, dưới sự chứng kiến của cộng đồng. Tiếng hát Then cổ, âm thanh đàn tính cùng những động tác nghi lễ như phẩy quạt tạo nên một không gian huyền ảo, dẫn dắt con tràng bước vào hành trình biểu tượng lên “mường trời”.

Qua từng lời ca, con tràng không chỉ được truyền dạy kỹ năng thực hành nghi lễ mà còn lĩnh hội những chuẩn mực đạo đức và trách nhiệm với cộng đồng. Điểm nhấn của nghi lễ là khoảnh khắc con tràng trình lễ, xin phép hành đạo - dấu mốc đánh dấu sự chuyển biến từ người học việc sang người được cộng đồng thừa nhận.

Đối với người Tày, “Son tràng” còn là một không gian giáo dục đạo đức sâu sắc. Trước tổ tiên và thần linh, con tràng cùng các bà Then thực hiện lời thề sống lương thiện, không làm điều xấu, không lừa dối, luôn sẵn sàng giúp đỡ mọi người.

Việc tái hiện nghi lễ “Son tràng” tại Hà Nội không chỉ giúp công chúng hiểu rõ hơn về văn hóa của người Tày Bình Liêu, mà còn góp phần lan tỏa giá trị của di sản Then trong đời sống đương đại, khẳng định sức sống bền bỉ của các thực hành văn hóa truyền thống trong xã hội hiện đại.