Từ ngày 19-22/12, tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật số 22 Hàng Buồm, Hà Nội diễn ra chương trình giới thiệu, trưng bày Di sản văn hóa phi vật thể chiêng Mường và nhạc Ngũ âm của người Khmer.
Chương trình do Trung tâm Thông tin du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam) tổ chức, nhằm mục tiêu bảo tồn, tôn vinh và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phục vụ phát triển du lịch.
Đây cũng là hoạt động tiếp nối chương trình giới thiệu, trưng bày di sản văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên và nghệ thuật Xòe Thái (năm 2023), và chương trình giới thiệu, trưng bày di sản văn hóa thực hành then và làm gốm Chăm (năm 2024).
Trong khuôn khổ chương trình trưng bày năm 2025, nhiều hoạt động hấp dẫn sẽ diễn ra: Lễ khai mạc chương trình; không gian trưng bày, giao lưu, trình diễn về 2 di sản chiêng Mường và nhạc Ngũ âm của người Khmer.
Bên cạnh đó là hoạt động tọa đàm, trao đổi, giao lưu với các chuyên gia, nhà nghiên cứu, cộng đồng sở hữu di sản và công chúng; tổ chức gian hàng quảng bá, giới thiệu các sản vật, sản phẩm du lịch địa phương; không gian ẩm thực truyền thống địa phương…
Đối với người Mường, chiêng không chỉ là nhạc cụ mà còn là vật linh thiêng, gắn với các nghi lễ quan trọng như: lễ mừng nhà mới, lễ cầu mùa, lễ cưới, lễ tang và các lễ hội truyền thống. Mỗi tiếng chiêng vang lên là sự kết nối giữa con người với tổ tiên, đất trời và cộng đồng.
Hệ thống chiêng Mường thường gồm nhiều chiếc với cao độ khác nhau, được trình diễn theo lối hòa tấu tập thể, tạo nên âm thanh trầm hùng, sâu lắng nhưng giàu sức lan tỏa. Qua bao thế hệ, tiếng chiêng đã trở thành biểu tượng văn hóa, thể hiện bản sắc, lịch sử và tâm hồn của người Mường.
Ngày nay, chiêng Mường không chỉ được bảo tồn trong cộng đồng mà còn được khai thác gắn với phát triển du lịch văn hóa - du lịch cộng đồng, góp phần tạo sinh kế và nâng cao nhận thức về bảo tồn di sản bền vững.
Nhạc Ngũ âm là loại hình âm nhạc dân gian truyền thống đặc sắc của đồng bào Khmer Nam Bộ, mang giá trị nghệ thuật và văn hóa sâu sắc, gắn liền với đời sống tín ngưỡng Phật giáo Nam tông và sinh hoạt cộng đồng.
Tên gọi “Ngũ âm” xuất phát từ hệ thống âm thanh cơ bản gồm năm yếu tố hòa quyện, được thể hiện qua các loại nhạc cụ truyền thống, bao gồm: roneat (đàn mộc cầm), khèn, trống, chiêng và chập chõa. Khi kết hợp, các nhạc cụ tạo nên giai điệu rộn ràng, linh hoạt, vừa trang nghiêm vừa tươi vui.
Nhạc Ngũ âm thường được trình diễn trong các lễ hội lớn như Chôl Chnăm Thmây, Ok Om Bok, Sen Dolta, trong sinh hoạt chùa chiền, đám cưới và các sự kiện cộng đồng. Âm nhạc không chỉ mang giá trị giải trí mà còn là phương tiện truyền tải tri thức dân gian, lịch sử và tinh thần đoàn kết của người Khmer.
Trong bối cảnh hiện đại, nhạc Ngũ âm đang được gìn giữ, phục hồi và giới thiệu rộng rãi thông qua các chương trình văn hóa - du lịch, góp phần quảng bá bản sắc Khmer, đồng thời thúc đẩy phát triển du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số theo hướng xanh, bền vững.
Chương trình quảng bá, trưng bày giới thiệu di sản chiêng Mường và nhạc Ngũ âm Khmer tại Hà Nội được kỳ vọng sẽ là điểm nhấn văn hóa, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của di sản, mở ra cơ hội kết nối di sản với hoạt động du lịch.
