Gần 60 năm sau những trận chiến khốc liệt năm 1968, hàng chục cán bộ, chiến sĩ Đội quy tập hài cốt liệt sỹ (Đội K53) thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi vẫn ngày đêm miệt mài bóc tách từng lớp đất trên đường Trường Chinh với hy vọng tìm lại đồng đội đã ngã xuống, đưa các anh trở về trong vòng tay Tổ quốc.
Thực hiện kế hoạch của Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi, công tác khai quật, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực đường Trường Chinh được triển khai theo ba giai đoạn.
Theo đó, giai đoạn đầu, từ ngày 6 đến 20/6, lực lượng chức năng tập trung khai quật tại ba vị trí trong khuôn viên Nghĩa trang Liệt sĩ phường Đăk Cấm. Trước khi triển khai, các đơn vị chuyên môn đã ứng dụng công nghệ radar để khảo sát, phát hiện những dấu hiệu bất thường dưới lòng đất; đồng thời tổ chức rà phá bom mìn, vật nổ, cắm biển cảnh báo nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho quá trình tìm kiếm.
Sau khi máy xúc bóc lớp đất bề mặt, các cán bộ, chiến sĩ Đội K53 tiếp tục thực hiện công việc bằng phương pháp thủ công. Từng lớp đất mỏng được đào, sàng lọc cẩn thận với sự tỉ mỉ và thận trọng cao nhất nhằm tìm kiếm hài cốt liệt sĩ cũng như các di vật còn sót lại. Trên dọc tuyến đường Trường Chinh, lực lượng chức năng đã mở bốn rãnh thăm dò tại khu vực trước các số nhà 230, 242, 278 và cổng Nghĩa trang Liệt sĩ phường Đăk Cấm.
Theo kế hoạch, giai đoạn hai sẽ diễn ra từ ngày 21/6 đến 25/7, mở rộng phạm vi khai quật trên dọc tuyến đường Trường Chinh, từ giao lộ Trương Đăng Quế đến Đinh Công Tráng và khu vực phía Nam tuyến đường từ giao lộ Trương Đăng Quế đến Lê Hồng Phong. Trong quá trình thực hiện, các đơn vị quản lý điện, viễn thông, cấp thoát nước sẽ phối hợp di dời tạm thời hạ tầng kỹ thuật khi cần thiết, hạn chế thấp nhất ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân.
Giai đoạn ba, từ ngày 26/7 đến hết năm 2026, sẽ tiếp tục khảo sát, tìm kiếm và khai quật tại những vị trí có thông tin mới do cựu chiến binh, người dân hoặc các cơ quan chức năng cung cấp trong quá trình triển khai thực tế.
Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi là đơn vị chủ trì, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong công tác xác minh, khảo sát thực địa, đánh giá địa hình và hiện trạng hạ tầng trước khi xây dựng phương án khai quật phù hợp cho từng vị trí.
Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu việc triển khai phải thực hiện theo hình thức “cuốn chiếu”, ưu tiên các khu vực thuận lợi trước. Đối với những vị trí phức tạp, công tác khai quật phải bảo đảm nguyên tắc “chắc đến đâu làm đến đó, dễ làm trước, khó làm sau”, thực hiện thận trọng, tỉ mỉ và khoa học.
Để phục vụ nhiệm vụ đặc biệt này, nhiều tổ chuyên trách đã được thành lập gồm tổ kỹ thuật, tổ kiểm đếm, lập hồ sơ hiện trường, tổ tuyên truyền - vận động, tổ bảo đảm hậu cần - kỹ thuật và tổ bảo vệ hiện trường. Đội K53 cũng chuẩn bị đầy đủ nhân lực, phương tiện, trang thiết bị chuyên dụng nhằm bảo đảm quá trình khai quật diễn ra an toàn, chặt chẽ và đúng quy trình.
Cùng với Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Công an tỉnh, các sở, ngành liên quan và chính quyền địa phương đang phối hợp đồng bộ để hỗ trợ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên tuyến đường Trường Chinh.
Trước đó, tại hội thảo xác minh thông tin về liệt sĩ và mộ liệt sĩ khu vực đường Trường Chinh, nhiều tài liệu và chứng cứ lịch sử quan trọng đã được công bố, góp phần làm sáng tỏ địa điểm nghi chôn cất tập thể các liệt sĩ hy sinh trong năm 1968.
Theo nhận định của cơ quan chức năng, tại khu vực phía Bắc và phía Nam đường Trường Chinh có thể tồn tại các rãnh mộ tập thể của những chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24 (A), hy sinh vào ngày 2/2/1968 (sai số trước hoặc sau một ngày). Số lượng liệt sĩ được xác định khoảng từ 70 đến 90 người.
Những thông tin này cũng gợi nhớ cuộc tìm kiếm vào năm 2008, khi Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Kon Tum (nay là Đội K53 tỉnh Quảng Ngãi) mở rộng khảo sát tại khu vực đường Trường Chinh. Khi đó, lực lượng chức năng đã phát hiện và quy tập được 22 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật liên quan. Sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết, các liệt sĩ đã được an táng trang trọng tại Nghĩa trang Liệt sĩ phường Đăk Cấm.
Gần sáu thập kỷ đã trôi qua kể từ những ngày khói lửa chiến tranh, nhưng hành trình tìm kiếm đồng đội vẫn chưa dừng lại. Trên những hố khai quật giữa lòng phố thị hôm nay, từng cán bộ, chiến sĩ Đội K53 vẫn kiên trì đào sâu vào ký ức lịch sử, với mong muốn đưa những người lính năm xưa trở về trong vòng tay Tổ quốc, để không một sự hy sinh nào bị lãng quên.
