Mở rộng nguồn hiến tạng, đáp ứng nhu cầu cứu chữa người bệnh
Chia sẻ về ý nghĩa của hoạt động hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người, ông Nguyễn Văn Đệ cho biết bản thân đã đăng ký hiến tạng. Theo ông, khi một người không còn cơ hội tiếp tục cuộc sống nhưng vẫn có thể trao tặng một phần cơ thể để cứu chữa người khác, đó là nghĩa cử cao đẹp, thể hiện lòng nhân ái và trách nhiệm với cộng đồng.
Từ nhận thức đó, ông cùng một số thành viên lãnh đạo bệnh viện đã thống nhất chủ trương phát động đăng ký hiến tạng tại cơ sở y tế. Chương trình có sự tham gia của Sở Y tế tỉnh Thanh Hóa và vai trò vận động của bà Nguyễn Bảo Uyên, Giám đốc điều hành hệ thống y tế Hợp Lực, Thanh Hóa. Kết quả, gần 200 người đã đăng ký hiến tạng, trong đó có cả những người trẻ, tuổi mới ngoài 20.
Theo ông Đệ, con số này cho thấy khi được tuyên truyền đúng đắn, người dân hiểu rõ ý nghĩa của việc hiến tặng thì tinh thần sẻ chia luôn có sức lan tỏa.
Từ thực tiễn đó, ông Đệ đặc biệt quan tâm và ủng hộ chủ trương sửa đổi toàn diện Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Bởi sau gần 20 năm thực hiện, Luật năm 2006 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho lĩnh vực ghép mô, tạng tại Việt Nam, nhưng trước sự phát triển của y học và nhu cầu điều trị ngày càng lớn, nhiều quy định cần được cập nhật, hoàn thiện.
Đáng chú ý, theo số liệu được công bố tại Quốc hội, đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người. Trong đó, 91,4% số ca sử dụng nguồn hiến từ người sống, còn nguồn hiến từ người chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%.
Ông Đệ cho rằng tỷ lệ này phản ánh rõ sự mất cân đối giữa nguồn hiến từ người sống và người chết não. Trong khi nhu cầu ghép tạng ngày càng lớn, nhiều bệnh nhân vẫn phải chờ đợi nguồn hiến phù hợp để duy trì sự sống. Vì vậy, sửa đổi Luật không đơn thuần là điều chỉnh những quy định đã cũ mà còn là yêu cầu cấp thiết nhằm mở rộng nguồn hiến, phát triển y học ghép tạng và bảo đảm tốt hơn quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân.
Kiểm soát chặt chẽ mua bán tạng, không cản trở hoạt động hiến tặng nhân đạo
Đề cập đến những băn khoăn về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến trẻ em, người yếu thế và người có hoàn cảnh khó khăn, ông Nguyễn Văn Đệ cho rằng đây là những lo ngại hoàn toàn có cơ sở và cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Tuy nhiên, theo ông, cần phân biệt rõ giữa hoạt động hiến tặng tự nguyện vì mục đích cứu người với hành vi mua bán, cưỡng ép, môi giới hoặc lợi dụng hoàn cảnh để trục lợi. Không thể vì lo ngại một chính sách nhân văn có thể bị các đối tượng xấu lợi dụng mà phủ nhận hoặc thu hẹp cơ hội hiến tặng.
“Vấn đề của Nhà nước và cơ quan lập pháp không phải là vì sợ vi phạm mà không ban hành chính sách, mà là phải xây dựng được những quy định đủ chặt chẽ để phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm”, ông Đệ nêu quan điểm.
Đánh giá về quá trình xây dựng dự thảo Luật, ông ghi nhận tinh thần cầu thị, trách nhiệm của Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan và cơ quan soạn thảo trong việc lắng nghe, tiếp thu ý kiến từ đại biểu Quốc hội, chuyên gia y tế, chuyên gia pháp lý và các tổ chức liên quan.
Đặc biệt, ông đồng tình với việc điều chỉnh các quy định về hiến tặng của người chưa thành niên theo hướng tăng cường bảo vệ. Theo nội dung dự thảo được ông đề cập, người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác; đối với người dưới 18 tuổi, việc hiến được giới hạn ở những loại mô có khả năng tái sinh với các điều kiện chặt chẽ.
Ông cũng nhấn mạnh cần phân biệt giữa đăng ký nguyện vọng hiến và việc thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể trên thực tế. Việc đăng ký không đồng nghĩa với việc đương nhiên được phép lấy mô, tạng. Mọi hoạt động phải đáp ứng đầy đủ điều kiện y khoa, pháp lý và nguyên tắc bảo vệ người hiến.
Theo ông Đệ, việc tiếp thu, điều chỉnh những nội dung còn có ý kiến khác nhau không phải là sự thiếu nhất quán, mà thể hiện tinh thần làm luật có trách nhiệm, biết lắng nghe và đặt quyền lợi của người dân lên trên hết.
Y tế tư nhân cần chủ động tham gia thực hiện chính sách nhân văn
Một trong những nội dung được ông Nguyễn Văn Đệ đánh giá cao là dự thảo Luật không chỉ hướng tới mở rộng nguồn hiến mà còn bổ sung nhiều cơ chế kiểm soát. Theo nội dung dự thảo và thông tin được cơ quan soạn thảo giải trình, số nhóm hành vi bị nghiêm cấm được nâng từ 10 lên 21 nhóm.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung các quy định về xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong tư vấn, đánh giá điều kiện hiến; tăng cường vai trò của hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, cơ chế điều phối quốc gia và truy xuất nguồn gốc mô, tế bào.
Các quy định ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; cấm lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và các hành vi tổ chức hiến, ghép trái pháp luật cũng được ông đánh giá là cần thiết.
Từ góc độ đại diện cộng đồng bệnh viện tư nhân, ông Đệ cho rằng các cơ sở y tế tư nhân không thể đứng ngoài quá trình hoàn thiện và thực thi chính sách. Bên cạnh nhiệm vụ nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, khu vực y tế tư nhân cần tích cực tham gia các hoạt động nhân đạo, tuyên truyền và vận động đăng ký hiến tặng trên tinh thần tự nguyện, minh bạch, tôn trọng quyền quyết định của mỗi cá nhân.
Ông kiến nghị cần xây dựng cơ chế điều phối hiến, ghép mô, tạng thống nhất trên phạm vi toàn quốc; quy định rõ trách nhiệm của từng cơ sở y tế, cá nhân tham gia quá trình tư vấn, xác định điều kiện hiến, lấy và ghép. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với người hiến và gia đình người hiến, tránh để việc hiến tặng làm phát sinh gánh nặng kinh tế bất hợp lý.
Cùng với đó, công tác thanh tra, kiểm tra cần được tăng cường nhằm phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi môi giới, mua bán, cưỡng ép và tổ chức hiến, ghép trái pháp luật.
Theo ông Nguyễn Văn Đệ, một đạo luật tốt không chỉ cần những điều khoản nghiêm cấm mà còn phải có cơ chế thực thi hiệu quả, trách nhiệm rõ ràng và sự giám sát thường xuyên.
Ông bày tỏ mong muốn Quốc hội tiếp tục xem xét, hoàn thiện dự thảo, hướng tới một đạo luật tiến bộ, nhân văn, khoa học và khả thi, vừa mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người, vừa bảo vệ an toàn cho người hiến, người được ghép và toàn xã hội.
“Đừng nhìn một chính sách nhân văn chỉ qua nguy cơ bị lợi dụng. Hãy nhìn cả những sinh mệnh có thể được cứu sống nhờ chính sách ấy”, ông Đệ nhấn mạnh.
