Từ những tư liệu lịch sử, ký ức nhân chứng đến công nghệ radar xuyên đất hiện đại, từng tín hiệu dưới lòng đất đang thắp lên hy vọng đưa các anh trở về với đồng đội và người thân sau nhiều thập kỷ xa cách.
Đào 4 rãnh thăm dò tìm kiếm hài cốt liệt sỹ tại khu vực đường Trường Chinh
Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ tỉnh Quảng Ngãi đã thống nhất phương án đào 4 rãnh thăm dò tại khu vực đường Trường Chinh, thuộc phường Đăk Cấm và phường Kon Tum, nhằm tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sỹ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.
Trước đó, tại hội thảo xác minh thông tin về liệt sỹ, mộ liệt sỹ tại khu vực đường Trường Chinh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi đã công bố nhiều tài liệu, chứng cứ lịch sử quan trọng, góp phần làm rõ thông tin về địa điểm nghi chôn cất tập thể các liệt sỹ hy sinh năm 1968.
Theo nhận định ban đầu của cơ quan chức năng, khu vực chôn cất các liệt sỹ thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24 (A), hy sinh vào ngày 2/2/1968 (có thể sai số trước hoặc sau một ngày), với số lượng từ 70 đến 90 người. Các rãnh mộ được cho là nằm ở cả phía Bắc và phía Nam tuyến đường Trường Chinh hiện nay.
Đáng chú ý, trong các năm 2001 và 2008, người dân cùng lực lượng chức năng đã phát hiện, quy tập được tổng cộng 30 hài cốt liệt sỹ tại khu vực này. Đây được xem là những căn cứ quan trọng để tiếp tục mở rộng công tác tìm kiếm.
Tại cuộc họp triển khai phương án tìm kiếm, Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến (Bộ Tổng Tham mưu), cho biết qua rà soát bằng công nghệ radar xuyên đất kết hợp đối chiếu hồ sơ, tài liệu lịch sử, lực lượng chức năng đã xác định được nền đường Trường Chinh cũ.
“Tim đường cũ được xác định nằm giữa dải phân cách hiện nay và mở rộng sang hai bên. Trên cơ sở đó, các chuyên gia nhận định rãnh chôn cất liệt sỹ có thể nằm trong khu vực từ ngã ba đường Trường Chinh giao với đường Trương Đăng Quế đến đường Hàm Nghi”, Đại tá Bùi Yên Tĩnh thông tin.
Theo ông Tĩnh, việc xác định chính xác nền đường và mặt đường cũ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc khoanh vùng khu vực nghi có hài cốt liệt sỹ. Trong quá trình xác minh, lực lượng chức năng cũng ghi nhận vào năm 2001 đã phát hiện 8 hài cốt liệt sỹ tại khu vực giao giữa đường Trường Chinh và đường Hàm Nghi. Tuy nhiên, việc tìm kiếm sau đó phải tạm dừng do liên quan đến khu vực nhà dân đang sinh sống.
Để bảo đảm tiến độ và hiệu quả công tác tìm kiếm, Đại tá Bùi Yên Tĩnh đề xuất sử dụng máy cắt lớp nhựa mặt đường trước khi tiến hành khai quật. Sau khi bóc tách lớp nhựa, toàn bộ quá trình tìm kiếm sẽ được thực hiện thủ công nhằm bảo đảm độ chính xác cao nhất. Các rãnh thăm dò dự kiến được đào sâu tối thiểu 2m và có thể mở rộng tùy theo tình hình thực tế.
Từ thực tiễn địa phương, ông Dương Anh Hùng, Chủ tịch UBND phường Kon Tum, cho rằng ngoài 3 rãnh thăm dò dự kiến ban đầu, cần bổ sung thêm một rãnh ngang gần số nhà 278 đường Trường Chinh. Đây là khu vực gần vị trí từng phát hiện 22 hài cốt liệt sỹ vào năm 2008, do đó có nhiều cơ sở để tiếp tục khảo sát.
Sau khi nghe ý kiến của các chuyên gia và địa phương, Đại tá Mai Kim Bình, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi, thống nhất triển khai phương án đào 4 rãnh thăm dò. Trường hợp phát hiện các dấu hiệu liên quan đến hài cốt liệt sỹ, phạm vi tìm kiếm sẽ tiếp tục được mở rộng.
Đồng thời, lực lượng chức năng sẽ áp dụng phương án sử dụng máy cắt để xử lý lớp nhựa mặt đường, sau đó tiến hành đào thủ công nhằm bảo đảm độ chính xác trong quá trình tìm kiếm, quy tập.
“Soi” lòng đất bằng radar, mở thêm hy vọng tìm kiếm hài cốt liệt sỹ
Đại tá Mai Kim Bình cũng đề nghị chính quyền địa phương, đặc biệt là phường Đăk Cấm và phường Kon Tum, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tạo sự đồng thuận, chung tay hỗ trợ lực lượng chức năng trong quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ, góp phần tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Đáng chú ý, trong đợt khảo sát lần này, lực lượng chức năng đã lần đầu tiên ứng dụng công nghệ radar xuyên đất để hỗ trợ xác định các dấu vết ngầm phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ. Đây là công nghệ được nhiều quốc gia trên thế giới ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực khảo cổ, địa chất, xây dựng và tìm kiếm các cấu trúc ngầm. Tại Việt Nam, radar xuyên đất cũng đã được đưa vào một số cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sỹ, tuy nhiên chưa được triển khai trên diện rộng.
Theo Thượng tá Phạm Thị Thanh Vân - Phó Giám đốc Phân viện miền Trung (Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng), đơn vị đã cử các chuyên gia cùng thiết bị radar xuyên đất đến hỗ trợ tỉnh Quảng Ngãi khảo sát khu vực đường Trường Chinh. Trước đây, công nghệ này chủ yếu được sử dụng trong các dự án khảo sát hạ tầng kỹ thuật ngầm tại đô thị.
Radar xuyên đất hoạt động dựa trên nguyên lý phản hồi tín hiệu, tương tự công nghệ siêu âm, sử dụng sóng điện từ để phát hiện các vật thể nằm sâu dưới lòng đất. Trong điều kiện địa tầng thuận lợi, thiết bị có thể nhận diện các dị vật, hệ thống điện, cống ngầm ở độ sâu lên tới khoảng 6m.
Từ dữ liệu thu thập được, các chuyên gia tiến hành phân tích, đối chiếu với bản đồ, hồ sơ lịch sử và lời kể của các nhân chứng để xác định những vị trí nghi vấn, như các rãnh nước cũ hoặc khu vực có khả năng là nơi chôn cất tập thể liệt sỹ.
Điểm nổi bật của hệ thống là các kỹ sư đã nghiên cứu, phát triển thêm phần mềm hỗ trợ tự động phân loại tín hiệu, giúp phân biệt các vật thể như rễ cây, ống nhựa, cáp điện hay cống bê tông ngầm. Nhờ đó, việc khoanh vùng các dị vật bất thường được thực hiện nhanh chóng và chính xác hơn, góp phần rút ngắn đáng kể thời gian xử lý dữ liệu.
"Trên tuyến đường Trường Chinh, các kỹ sư đang chia nhỏ khu vực khảo sát thành những lát cắt ngang cách nhau khoảng 3m để quét tín hiệu, từ đó dựng bản đồ mặt cắt chi tiết dưới lòng đường. Việc xác định chính xác vị trí dị vật sẽ giúp thu hẹp tối đa phạm vi đào, hạn chế ảnh hưởng đến hạ tầng đô thị", Thượng tá Phạm Thị Thanh Vân cho biết.
Việc kết hợp giữa công nghệ hiện đại với các nguồn tư liệu lịch sử và ký ức nhân chứng đang mở ra thêm hy vọng trong hành trình tìm kiếm, quy tập các liệt sỹ đã anh dũng hy sinh cách đây gần 60 năm, góp phần làm vơi đi nỗi trăn trở của thân nhân và đồng đội về nơi an nghỉ của những người con đã ngã xuống vì Tổ quốc.
