Cần chủ động “đi tìm hàng”
Dự án khu bến cảng Mỹ Thủy (xã Mỹ Thủy, Quảng Trị) do Công ty cổ phần Liên doanh Cảng quốc tế Mỹ Thủy làm chủ đầu tư (MTIP) có diện tích 685ha, quy mô 10 bến nhằm tiếp nhận tàu có trọng tải đến 100.000 tấn, với tổng mức đầu tư 15.000 tỷ đồng.
Trong đó, giai đoạn 1 có quy mô 4 bến, vốn đầu tư hơn 5.900 tỷ đồng. Hiện nay, chủ đầu tư đang hoàn thiện các thủ tục vận hành cảng để dự kiến đưa 2 bến đầu tiên vào khai thác trong quý 2/2026.
Cách đó khoảng 25km về phía bắc là dự án Cảng Hàng không Quảng Trị (xã Cửa Việt, xã Gio Linh) với vốn hơn 5.800 tỷ đồng, đang khẩn trương thi công để dự kiến bay hiệu chỉnh vào tháng 7/2026. Sân bay này dự báo khai thác 5 triệu hành khách/năm, cùng 25.500 tấn hàng hóa/năm.
Trong bối cảnh một số tỉnh, thành phố ở miền Trung đang tăng tốc đầu tư hạ tầng, đặc biệt là cảng biển nước sâu, nâng cấp các sân bay hiện hữu đang đặt ra bài toán cạnh tranh cho Quảng Trị về việc tìm nguồn hàng để “nuôi” các dự án hạ tầng khổng lồ này. Bởi hạ tầng chỉ là điều kiện cần, còn các công trình này có “sống” được hay không sẽ phụ thuộc vào nguồn hàng, dòng hàng hóa trung chuyển.
Chia sẻ về giải pháp cho vấn đề này, ông Hà Sỹ Đồng, nguyên Quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho rằng, nhiều địa phương trước đây khi xây cảng biển, sân bay cũng từng bị nghi ngờ về tính hiệu quả, nhưng khi hạ tầng hình thành thì dòng đầu tư mới bắt đầu dịch chuyển mạnh mẽ.
Đối với 2 dự án sân bay, cảng biển kể trên, nếu chỉ nhìn vào nguồn hàng nội tỉnh hiện nay thì chắc chắn chưa đủ lớn. Nhưng bài toán chiến lược của cảng Mỹ Thủy không chỉ là hàng của Quảng Trị, mà là hàng của cả khu vực Trung Lào, Đông Bắc Thái Lan.
Ông Hà Sỹ Đồng cho rằng, Quảng Trị cần biến cảng Mỹ Thủy thành một trung tâm logistics – công nghiệp thực sự chứ không chỉ là một cảng biển đơn lẻ. Cảng muốn sống được thì phía sau cảng phải có khu công nghiệp, kho bãi, logistics, chế biến, năng lượng, các chuỗi dịch vụ hỗ trợ. Không có hệ sinh thái công nghiệp thì cảng rất khó có nguồn hàng bền vững.
“Quảng Trị cần chủ động “đi tìm hàng” chứ không ngồi chờ hàng đến. Tỉnh phải làm việc trực tiếp với các địa phương Nam Lào, Đông Bắc Thái Lan, các tập đoàn logistics quốc tế, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn để hình thành các cam kết sử dụng dịch vụ cảng ngay từ đầu. Đồng thời, Quảng Trị phải có chính sách vượt trội về chi phí logistics, thủ tục hải quan, kho bãi và vận tải đa phương thức.
Nếu chi phí qua Mỹ Thủy cao hơn Đà Nẵng hay Chân Mây thì doanh nghiệp sẽ không chọn Quảng Trị. Muốn có hàng thì phải tạo lợi thế cạnh tranh thực sự”, nguyên Quyền Chủ tịch UBND Quảng Trị Hà Sỹ Đồng nhận định.
Doanh nghiệp nói gì về xây dựng cảng Mỹ Thủy?
Trong khi đó, ông Nguyễn Tuấn Việt, Giám đốc Công ty TNHH Vietgo, một doanh nghiệp có nhiều năm trong lĩnh vực xuất nhập khẩu cho rằng, cảng Mỹ Thủy có vị trí chiến lược trên Hành lang kinh tế Đông - Tây khi chiều ngang Quảng Trị hẹp, thuận lợi để kéo hàng từ nội địa ra đến cảng, giúp tiết kiệm chi phí vận tải.
Theo ông Việt, đối với vùng Đông Bắc Thái Lan, nếu hàng hóa kéo đường bộ đi ra đến mép biển thì sẽ rơi vào khoảng 800 km, nhưng nếu đi ngang qua Lào, ngang qua Việt Nam thì tổng quãng đường cũng chỉ mất khoảng 250 km.
“Đây là một lợi thế, vì nó rút ngắn được cước kéo container nội địa cho hàng Đông Bắc Thái Lan để tiếp cận một loạt các thị trường lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản. Vì thế, đây là các thị trường, hướng di chuyển rất chiến lược mà Thái Lan chắc chắn sẽ muốn khai thác. Vì thế, cảng Mỹ Thủy có thể trở thành nơi giúp cho hàng Đông Bắc Thái Lan, Lào quá cảnh để xuất khẩu”, ông Việt chia sẻ.
Ngoài ra, chi phí bến bãi, dịch vụ quá cảnh với giá cả phải chăng tại cảng Mỹ Thủy là điều nên hướng tới.
“Quảng Trị nên tạo điều kiện thu phí bến bãi ở cảng Mỹ Thủy thấp nhằm giúp cho các hãng tàu sẽ đưa hàng hóa, đưa tàu vào đấy, thậm chí có thể tạo ra các điểm dừng, điểm nghỉ cho các tàu quốc tế để làm cho phí shipping từ Việt Nam đi các nơi trên thế giới sẽ hạ thấp nhất. Tại vì cảng Mỹ Thủy có vị trí nằm trên mặt đường hàng hải quốc tế, trục chính của đường hàng hải quốc tế.
Thứ hai, Quảng Trị có thể tạo điều kiện cho các Công ty Forwarder làm dịch vụ quá cảnh tốt với chi phí thấp, làm các thủ tục nhanh, thông thoáng. Tất cả những cái đó sẽ tạo ra sức hút đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu chủ động lấy hàng của Lào, Thái Lan, hàng nội địa để xuất khẩu. Điều đó sẽ làm cho cảng khi mở ra sẽ có nguồn hàng ngay, sẽ thu hút được được các loại hàng có khối lượng lớn như gỗ, than, vật liệu xây dựng, nông sản...”, ông Việt chia sẻ.
Đối với Cảng Hàng không Quảng Trị, cần xác định đây không chỉ là sân bay vận tải hành khách mà còn phải gắn với phát triển du lịch, logistics hàng không và cứu hộ cứu nạn khu vực. Khi hạ tầng đồng bộ, lượng khách và dòng hàng sẽ tăng theo.
