Dự thảo sửa đổi quy định dạy thêm, học thêm do Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố cho thấy quyết tâm chấn chỉnh tình trạng dạy thêm trá hình, đồng thời ngăn ngừa xung đột lợi ích trong môi trường giáo dục.
Theo Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ ngày 14/2/2025, giáo viên bị cấm dạy thêm có thu tiền đối với học sinh chính khóa của mình.
Trong khi đó, các trường học chỉ được tổ chức dạy thêm miễn phí bằng ngân sách cho ba nhóm đối tượng: Học sinh chưa đạt yêu cầu, học sinh giỏi và học sinh cuối cấp có nhu cầu ôn thi tự nguyện.
Trên cơ sở đó, dự thảo Thông tư sửa đổi tiếp tục “siết” chặt hơn các kẽ hở từng bị lợi dụng. Dù trực tiếp hay gián tiếp, giáo viên không được lợi dụng vị trí công tác, chức vụ hay mối quan hệ với người thân để tổ chức, chi phối hoạt động dạy thêm ngoài nhà trường.
Trường hợp cơ sở dạy thêm do người thân đứng tên, giáo viên cũng không được tham gia điều hành hay tác động đến hoạt động của cơ sở này.
Trao đổi với Báo Nhà báo và Công luận, TS. Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý học Việt Nam cho rằng, để việc 'siết' dạy thêm đạt hiệu quả thực chất, điều quan trọng đầu tiên là thay đổi nhận thức của cả giáo viên và phụ huynh về mục tiêu của chính sách.
“Khi giáo viên có mức lương đủ sống, có thể toàn tâm toàn ý với nghề, thì việc không tham gia dạy thêm thu phí là điều hoàn toàn hợp lý. Không thể yêu cầu giáo viên hy sinh quyền lợi kinh tế trong khi điều kiện sống chưa được bảo đảm”, TS Lâm nhấn mạnh.
Theo ông, việc hạn chế dạy thêm không chỉ nhằm chấn chỉnh tiêu cực mà còn hướng đến mục tiêu cốt lõi hơn của giáo dục: hình thành và nuôi dưỡng năng lực tự học cho học sinh.
“Nếu giáo dục vẫn vận hành theo lối cũ, nặng về nhồi nhét kiến thức thông qua dạy thêm, học thêm, thì học sinh khó phát triển tư duy độc lập, khả năng phản biện và giải quyết vấn đề. Khi bước ra đời sống xã hội, các em sẽ thiếu những năng lực thiết yếu”, ông Lâm phân tích thêm.
Tuy vậy, TS Lâm cũng lưu ý, mọi hoạt động giáo dục đều phải tuân thủ chặt chẽ quy định pháp luật. Trong nhà trường, giáo viên không được tổ chức dạy thêm thu tiền dưới bất kỳ hình thức nào.
Trên thực tế, một số hoạt động như dạy kỹ năng sống, liên kết dạy tiếng Anh hay các chương trình ngoại khóa có thu phí vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến tướng nếu thiếu giám sát rõ ràng.
“Tốt nhất, để chấm dứt dạy thêm mang tính thương mại trong trường học, Nhà nước cần bảo đảm đầy đủ kinh phí cho toàn bộ hoạt động giáo dục chính khóa và hỗ trợ học tập. Khi đó, việc cấm dạy thêm, thu tiền mới thực sự khả thi và không tạo ra áp lực ngược cho giáo viên”, TS Lâm nêu quan điểm.
Ở góc độ nhà trường, ông Nguyễn Duy Tuấn, Hiệu trưởng Trường THCS Tây Tựu (Hà Nội) cho biết hiện nhà trường chưa triển khai ôn thi vào lớp 10 theo hướng chuyên biệt. Nguyên nhân là thời điểm hiện tại mới đang trong học kỳ I, việc dạy học vẫn chủ yếu bám sát chương trình chính khóa.
“Đặc biệt, Hà Nội chưa công bố môn thi thứ ba, nên các trường rất khó xây dựng kế hoạch ôn tập cụ thể. Tuy nhiên, điều này không tạo ra sự thiệt thòi cho học sinh, bởi khi môn thi được công bố, tất cả các trường đều bắt đầu từ cùng một mốc thời gian”, ông Tuấn cho hay.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Trần Văn Tuấn, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc chấn chỉnh dạy thêm là cần thiết, song nếu không làm rõ ranh giới trách nhiệm cá nhân, chính sách có nguy cơ can thiệp quá sâu vào quyền tự do kinh doanh được Hiến pháp bảo hộ.
Trước câu hỏi băn khoăn của nhiều giáo viên: "Liệu quy định này có nguy cơ xâm phạm quyền kinh doanh hợp pháp của người thân giáo viên hay không?".
Luật sư Tuấn bày tỏ quan điểm: "Đây chính là điểm cần được cân nhắc kỹ. Quyền tự do kinh doanh là quyền hiến định, được quy định rõ tại Điều 33 Hiến pháp năm 2013: “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm.”
Nếu yêu cầu giáo viên phải “chứng minh”, “khai báo” hay chịu trách nhiệm pháp lý cho hoạt động kinh doanh hợp pháp của người thân, thì không chỉ khó khả thi, mà còn đặt ra câu hỏi về căn cứ pháp lý và cơ chế thực thi.
Trên thực tế, mối liên hệ giữa hộ kinh doanh dạy thêm và gia đình giáo viên là hiện tượng tồn tại từ lâu. Chính sách nếu chỉ nhắm vào mối quan hệ huyết thống, thay vì hành vi vi phạm cụ thể, sẽ dễ rơi vào tình trạng “đánh đố” người thực hiện".
Thực tế cho thấy, siết dạy thêm là chủ trương đúng và cần thiết, nhưng để chính sách không rơi vào hình thức, việc hoàn thiện khung pháp lý cần song hành với cải thiện điều kiện làm việc, thu nhập và vai trò nghề nghiệp của giáo viên – những người đang gánh trên vai nhiều kỳ vọng hơn bao giờ hết.
