Bộ sách tập hợp khoảng gần 100 bài viết tiêu biểu, được tuyển chọn từ gần 500 bài đã công bố trên báo chí và các hội thảo khoa học từ thập niên 1980 đến nay.
Việc lựa chọn và sắp xếp nội dung do TS. Phan Thuận Thảo thực hiện, nhằm hoàn thành tâm nguyện của cha mình: hệ thống hóa một phần di sản học thuật về Huế. Các bài viết được giữ nguyên văn như khi công bố, kèm theo thời điểm xuất bản, qua đó phản ánh quá trình vận động của nhận thức khoa học theo thời gian.
Bộ sách gồm 3 tập: “Lịch sử xứ Huế”, “Văn hóa xứ Huế” và “Cổ tích xứ Huế”, tương ứng với ba mảng nghiên cứu lớn. Tuy vậy, ranh giới giữa các chủ đề chỉ mang tính tương đối, bởi toàn bộ công trình đều được tiếp cận dưới nhãn quan lịch sử.
Ở tập “Lịch sử xứ Huế”, độc giả được dẫn dắt qua các dấu mốc quan trọng của vùng đất từng là trung tâm chính trị - văn hóa của quốc gia, từ những lần dời phủ chúa, biến cố thất thủ Thuận An, thất thủ Kinh đô đến các hoạt động xây dựng và bảo tồn trước năm 1975. Các bài viết không chỉ ghi chép sự kiện mà còn thể hiện phương pháp nghiên cứu công phu, kết hợp tư liệu với khảo sát thực địa.
Tập “Văn hóa xứ Huế” mở rộng sang đời sống tinh thần với các khảo cứu về nghi lễ cung đình, nghệ thuật diễn xướng, y phục, ẩm thực, phong tục và tín ngưỡng. Nhiều bài viết mang tính phản biện, góp phần đính chính những nhận thức chưa đầy đủ hoặc sai lệch về văn hóa Huế, thể hiện nỗ lực bảo tồn bản sắc trong bối cảnh hiện đại hóa.
Trong khi đó, “Cổ tích xứ Huế” đưa người đọc khám phá hệ thống di tích và di vật phong phú của Huế, từ kinh đô Phú Xuân, Hoàng thành, Ngọ Môn, điện Thái Hòa đến các công trình dân gian và tôn giáo. Những cổ vật như Cửu đỉnh, kim sách, bảo tỉ, văn bia… được khảo tả chi tiết, góp phần tái hiện diện mạo một kinh đô từng huy hoàng.
Điểm nổi bật của toàn bộ công trình là phương pháp làm việc nghiêm túc và cẩn trọng của tác giả. Ông không chỉ khai thác tư liệu thành văn mà còn trực tiếp điền dã, khảo sát, thậm chí tự đo đạc các công trình kiến trúc để đảm bảo độ chính xác.
Suốt đời gắn bó với Huế, Phan Thuận An khiêm nhường nhận mình là người “học Huế” hơn là “nhà Huế học”. Trước đó, ông đã công bố nhiều công trình có giá trị như “Kinh Thành Huế”, “Kiến trúc Cố đô Huế”, “Lăng tẩm Huế - một kỳ quan”…
Sự ra đời của bộ sách lần này không chỉ bổ sung tư liệu mà còn góp phần hệ thống hóa những nghiên cứu tiêu biểu, khẳng định một di sản học thuật bền bỉ về cố đô.
