Theo Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội, trong văn hóa cổ truyền Việt Nam, Tết Đoan Ngọ (Đoan Dương) được xem là một trong những dịp lễ, Tết quan trọng.
Dưới triều Lê Trung hưng, Tết Đoan Ngọ là dịp để nhà vua, hoàng tộc sửa soạn lễ phẩm dâng tiến lên tổ tiên và các bậc sinh thành.
Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức chương trình "Tết Đoan Ngọ Thăng Long xưa" vào ngày 21/6 (ngày mùng 4 tháng 5 âm lịch). Ảnh: BTC
Đây cũng là dịp các bề tôi, quần thần được ban thưởng. Tết Đoan Ngọ diễn ra đúng vào lúc thời tiết nóng nực, chiếc quạt là vật dụng làm mát vô cùng thiết yếu, nên ngoài ban yến, nhà vua còn tiến hành ban quạt, thể hiện sự quan tâm, chăm lo đặc biệt đến thần dân với ý nghĩa nhân văn là ban “Phúc lành, sức khỏe, bình an”.
Nhằm tôn vinh truyền thống văn hóa của dân tộc, phát huy giá trị văn hóa cung đình Thăng Long, trong dịp Tết Đoan Ngọ năm 2023, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức chương trình “Tết Đoan Ngọ Thăng Long xưa” với nhiều điểm mới, mang đậm dấu ấn Tết Đoan Ngọ cung đình.
Chương trình bao gồm 2 hoạt động chính là trưng bày và thể nghiệm nghi lễ cùng với không gian lung linh, cổ kính.
Các nghi lễ của hoàng cung trong ngày Tết Đoan Ngọ thời Lê lần đầu tiên được Trung tâm trưng bày diễn giải có hệ thống, sinh động và chân thực thông qua hệ thống pano, tranh vẽ, đặc biệt là phỏng dựng không gian cung đình, thiên tử ngự trên ngai rồng thiết triều, đề thơ lên quạt và truyền ban thưởng quạt cho các quan.
Không gian trưng bày được tạo điểm nhấn bởi bộ sưu tập quạt mang phong cách quạt the đặc sắc của gia đình nghệ nhân Lân Tuyết. Đây là một dòng quạt cao cấp thường dành cho các tầng lớp vua chúa, quan lại, qúy tộc xưa.
Quạt không chỉ đơn thuần là vật để làm mát, để che mưa che nắng... mà còn là một tác phẩm nghệ thuật. Làm ra được chiếc quạt the này phải cần người nghệ nhân tài hoa.
Tái hiện nghi lễ ban quạt là một trong những hoạt động chính trong Tết Đoan Ngọ 2023. Ảnh: BTC
Các nghi thức mang đậm dấu ấn cung đình
Các món ăn truyền thống trong dịp Tết Đoan Ngọ
Ngoài ra, khu trưng bày Tết Đoan Ngọ còn giới thiệu những phong tục độc đáo của người dân kinh thành Thăng Long xưa như tục đeo túi thơm, buộc chỉ ngũ sắc, bôi hùng hoàng cho trẻ em, tục hái lá thuốc vào giờ Ngọ, tục kết ngải hình con giáp...
Vào ngày 21/6 (ngày mùng 4 tháng 5 Âm lịch), Ban tổ chức còn tái hiện lại nghi lễ tiến phẩm, dâng hương lên các vị tiên đế. Cùng với đó, nghi lễ ban quạt vẫn được trung tâm duy trì tái hiện. Đây là 2 trong 4 nghi lễ Tết Đoan Ngọ quan trọng của triều đình thời Lê Trung hưng.
T.Toàn
