Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và bảo dưỡng phương tiện ngày càng tăng, không ít chủ xe tìm cách tận dụng lại những bộ phận cũ nhằm giảm chi tiêu. Thực tế, một số linh kiện như lốp còn tốt vẫn có thể tiếp tục sử dụng trong những tình huống nhất định.
Tuy nhiên, dầu động cơ và lọc dầu lại là nhóm chi tiết được các chuyên gia kỹ thuật khuyến cáo cần thay mới hoàn toàn theo định kỳ, bởi đây là yếu tố then chốt quyết định tuổi thọ và độ bền của động cơ.
Theo thông lệ bảo dưỡng phổ biến, dầu động cơ cần được thay sau mỗi 5,000 đến 10,000 dặm vận hành, tùy điều kiện sử dụng và khuyến cáo của nhà sản xuất. Việc thay dầu định kỳ được xem là giải pháp hiệu quả và tiết kiệm nhất để phòng ngừa các hư hỏng lớn, giúp động cơ vận hành ổn định trong thời gian dài.
Trong khi đó, việc tái sử dụng dầu đã xuống cấp gần như không có giá trị, bởi dầu bẩn và suy giảm chất lượng sẽ làm tăng ma sát, sinh nhiệt lớn và đẩy nhanh quá trình mài mòn các chi tiết bên trong.
Ít được chú ý hơn nhưng đóng vai trò không kém phần quan trọng là lọc dầu. Phần lớn lọc dầu trên thị trường hiện nay được thiết kế để dùng một lần. Bên trong là vật liệu lọc có nhiệm vụ giữ lại cặn bẩn, muội than và các hạt kim loại li ti sinh ra trong quá trình động cơ làm việc. Khi vật liệu này bị bão hòa, dòng chảy dầu sẽ bị cản trở, kéo theo nguy cơ thiếu bôi trơn ở các chi tiết quan trọng.
Để tránh tình trạng thiếu dầu nghiêm trọng, hầu hết lọc dầu đều được trang bị van bypass. Khi lọc bị tắc, van này sẽ mở ra để dầu tiếp tục lưu thông. Tuy nhiên, cái giá phải trả là dầu không còn được lọc sạch mà đi thẳng vào hệ thống bôi trơn, mang theo bụi bẩn, cặn gunk, muội than và mạt kim loại. Những tạp chất này có thể xâm nhập vào các ổ trục, trục cam và bề mặt ma sát tinh xảo, làm tăng mài mòn và rút ngắn tuổi thọ động cơ.
Từ góc độ kỹ thuật, dầu bôi trơn không sạch hoặc không đủ tiêu chuẩn sẽ làm gia tăng ma sát, khiến động cơ hoạt động kém hiệu quả và dễ phát sinh hỏng hóc. Trong trường hợp xấu, chủ xe có thể phải đối mặt với việc đại tu động cơ, chi phí cao gấp nhiều lần so với giá một chiếc lọc dầu mới vốn chỉ dao động từ 7 đến 40 USD tùy loại xe. Vì vậy, các chuyên gia không khuyến nghị tái sử dụng lọc dầu trong bất kỳ lần thay dầu nào.
Trong những năm gần đây, lọc dầu tổng hợp ngày càng được nhắc đến như một lựa chọn cao cấp hơn. Khác với lọc dầu tiêu chuẩn sử dụng giấy xếp nếp, lọc dầu tổng hợp dùng các vật liệu bền hơn như sợi thủy tinh, polyester hoặc cellulose nhân tạo. Nhờ đó, tuổi thọ của lọc có thể kéo dài gấp đôi, đạt khoảng 10,000 dặm trước khi cần thay mới.
Hiệu quả lọc cũng là điểm mạnh đáng chú ý. Một số lọc dầu tổng hợp có khả năng giữ lại tới 99% các hạt bẩn có kích thước từ 20 micron trở lên, những tác nhân dễ gây kẹt và mài mòn giữa các trục và ổ bi.
Đáng chú ý, loại lọc này tương thích với mọi loại dầu động cơ, không bắt buộc phải dùng dầu tổng hợp hoàn toàn. Dù vậy, khi kết hợp với dầu tổng hợp chất lượng cao, hiệu quả bảo vệ động cơ thường được phát huy tối đa, cho phép kéo dài chu kỳ thay dầu trong điều kiện vận hành phù hợp.
Điểm hạn chế lớn nhất của lọc dầu tổng hợp nằm ở chi phí, thường cao gấp đôi so với lọc tiêu chuẩn. Dù có tuổi thọ dài hơn, lọc vẫn cần được thay mới khi đến kỳ thay dầu theo khuyến cáo. Với một bộ phận người dùng, khoản chi thêm này là hợp lý nếu đổi lại là sự yên tâm và giảm tần suất bảo dưỡng. Đặc biệt, các xe thường xuyên kéo tải, leo dốc, chạy địa hình hoặc hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt sẽ hưởng lợi rõ rệt từ lọc dầu tổng hợp.
Ngược lại, với các xe cá nhân sử dụng hằng ngày trong điều kiện bình thường và tuân thủ lịch bảo dưỡng định kỳ, lọc dầu tiêu chuẩn vẫn đáp ứng tốt yêu cầu kỹ thuật, miễn là được thay mới ở mỗi lần thay dầu. Trong mọi trường hợp, tài liệu hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất luôn là nguồn tham khảo quan trọng để xác định chu kỳ thay dầu và lọc phù hợp nhất.
Từ góc nhìn kinh tế, khoản tiết kiệm nhỏ khi tái sử dụng lọc dầu khó có thể bù đắp rủi ro tài chính nếu động cơ gặp sự cố. Lựa chọn thay mới lọc dầu đúng hạn vì thế không chỉ là quyết định kỹ thuật, mà còn là bài toán chi phí dài hạn mà người tiêu dùng cần cân nhắc kỹ lưỡng.
