Cụ thể, ba di sản gồm: Chữ Nôm của người Tày; kỹ thuật in hoa văn bằng sáp ong của người Dao Tiền (phân bố chủ yếu tại xã Tam Kim và Thành Công); và nghệ thuật vẽ tranh thờ của người Dao đỏ tại xã Thanh Long.
Chữ Nôm Tày là loại hình chữ viết cổ, ra đời từ nhu cầu ghi chép tiếng nói dân tộc, dựa trên việc vay mượn và cải biến chữ Hán. Chữ từng được sử dụng rộng rãi trong thơ ca dân gian, truyện kể, sách thuốc, văn khấn… thể hiện trình độ nhận thức và khả năng sáng tạo của người Tày - dân tộc chiếm số đông tại Cao Bằng. Việc công nhận di sản này là bước quan trọng trong bảo tồn ngôn ngữ thiểu số đang dần mai một.
Kỹ thuật in hoa văn bằng sáp ong của người Dao Tiền thuộc loại hình tri thức dân gian và nghề thủ công truyền thống. Người phụ nữ Dao dùng sáp ong vẽ họa tiết trên vải rồi nhuộm chàm, tạo nên những bộ váy áo độc đáo, mang đậm yếu tố tâm linh và bản sắc văn hóa tộc người. Mỗi hoa văn không chỉ thể hiện sự khéo léo mà còn là thông điệp truyền thống được lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Trong khi đó, tranh thờ của người Dao đỏ là một phần không thể thiếu trong các nghi lễ tín ngưỡng. Các bức tranh được vẽ thủ công bằng chất liệu tự nhiên như than, đất, rễ cây… thể hiện thế giới quan, nhân sinh quan và niềm tin về thần linh, tổ tiên. Đây là loại hình nghệ thuật kết hợp giữa yếu tố thẩm mỹ, tín ngưỡng và giáo dục văn hóa tâm linh.
Việc 3 di sản văn hóa phi vật thể của Cao Bằng được ghi danh cấp quốc gia không chỉ khẳng định giá trị độc đáo của các dân tộc Tày, Dao Tiền và Dao đỏ, mà còn tạo động lực để các địa phương tiếp tục gìn giữ, phục hồi và phát huy những tinh hoa văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.
Đây cũng là minh chứng cho sự phong phú và đa dạng của văn hóa các dân tộc vùng Đông Bắc, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa Việt Nam.
