Bằng xuất sắc ngày càng nhiều, nhà tuyển dụng thêm khó chọn người
Qua tìm hiểu các vị trí tuyển dụng trong lĩnh vực kinh tế, anh Ban nhận thấy nhiều công việc có mức lương khởi điểm bình thường, chủ yếu tạo điều kiện để người mới ra trường tích lũy kinh nghiệm.
“Nếu là sinh viên xuất sắc ở những trường top đầu, tôi nghĩ cháu có thể chê những công việc như vậy”, anh nói.
Theo anh Ban, khi bằng cấp phản ánh rõ hơn năng lực, nhà tuyển dụng có thể dựa vào kết quả học tập kết hợp phỏng vấn để lựa chọn ứng viên phù hợp với vị trí và quỹ lương. Nhưng khi số người đạt loại xuất sắc tăng cao, doanh nghiệp có thể khó phân biệt năng lực thực tế chỉ qua hồ sơ.
Anh cũng cho rằng kỳ vọng quá lớn từ gia đình, người thân và bạn bè có thể tạo thêm áp lực cho sinh viên tốt nghiệp xuất sắc nhưng liên tục trượt phỏng vấn hoặc mất nhiều tháng chưa tìm được việc làm. Trong khi đó, những người có bằng khá đôi khi dễ chấp nhận thất bại ban đầu và tiếp tục tìm kiếm cơ hội khác.
Chấn chỉnh tình trạng “lạm phát” bằng xuất sắc
Mối lo về tình trạng điểm số không phản ánh đúng chất lượng đào tạo cũng được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đề cập trong chỉ đạo năm học 2026-2027. Bộ yêu cầu các trường đại học rà soát kết quả học tập, xử lý tình trạng lạm phát điểm và không hạ chuẩn để tăng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc.
Theo đó, các trường phải vận hành thực chất hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong; rà soát quy định kiểm tra, đánh giá và xếp loại tốt nghiệp. Kết quả học tập cần được phân tích theo học phần, ngành, khóa và hình thức đào tạo, đối chiếu với chuẩn đầu ra và phản hồi từ doanh nghiệp để phát hiện, kiểm tra, xử lý tình trạng lạm phát điểm số.
“Không áp đặt tỷ lệ điểm hoặc tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc; không hạ chuẩn để tăng thành tích”, Bộ nêu rõ, đồng thời yêu cầu các trường kiểm tra mẫu bài thi, đồ án, luận văn và minh chứng đánh giá; xử lý sai phạm theo thẩm quyền, bảo đảm quyền lợi người học. Báo cáo kiểm soát lạm phát điểm và kết quả cải tiến phải hoàn thành trước khi kết thúc năm học.
Trước đó, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn từng bày tỏ trăn trở khi tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc ở nhiều trường, kể cả các đại học lớn, ở mức rất cao. Ông đặt câu hỏi: “Nếu học dễ để đạt xuất sắc vậy thì sinh viên có phải nỗ lực hay không?”.
Thực tế, tại Đại học Kinh tế Quốc dân, 51,2% trong hơn 5.700 sinh viên tốt nghiệp năm 2026 nhận bằng xuất sắc, mức cao kỷ lục. Tại Đại học Ngoại thương, tỷ lệ này trong hai đợt tốt nghiệp dao động 25-30%.
Những con số trên làm dấy lên câu hỏi về khả năng phân loại thực chất năng lực người học, cũng như giá trị phân biệt của tấm bằng trong tuyển dụng.
Ở góc nhìn người học, Nguyễn Thị Phương, sinh viên năm cuối Học viện Báo chí và Tuyên truyền cảm thấy may mắn khi trường đánh giá kết quả học tập nghiêm túc, công tâm. Những năm đầu, cô từng thắc mắc vì sao việc học và đạt điểm tốt lại khó, nhưng đến năm cuối mới hiểu yêu cầu của nhà trường.
Phương cho rằng việc siết chặt chất lượng đánh giá là cần thiết để sinh viên có năng lực thực chất, thay vì chỉ đạt thành tích trên bằng cấp.
Ngoài kiểm soát chất lượng đầu ra, Bộ GD&ĐT yêu cầu các trường rà soát phương án tuyển sinh năm 2027, bảo đảm công bằng và độ tin cậy giữa các phương thức xét tuyển; đối chiếu kết quả học tập của các nhóm trúng tuyển để điều chỉnh phương án tuyển sinh. Chỉ tiêu phải căn cứ vào đội ngũ, cơ sở vật chất, chất lượng đầu ra và nhu cầu nhân lực.
Bên cạnh đó, Bộ yêu cầu các trường thiết lập đầu mối hỗ trợ phát triển nghề nghiệp, kết nối doanh nghiệp, hiệp hội và cựu sinh viên; thu thập, kiểm chứng dữ liệu về việc làm phù hợp, thu nhập và tiến triển nghề nghiệp theo ngành, khóa và trình độ. Đây là một trong những căn cứ để đánh giá chất lượng đào tạo, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ sinh viên đạt điểm cao hay nhận bằng giỏi, xuất sắc.
