Tại buổi lễ, các đại biểu đã thành kính dâng hương, hoa, lễ vật tưởng niệm Tổ Mẫu Âu Cơ. Trước anh linh Tiên Tổ, lãnh đạo xã Hiền Lương đọc chúc văn tri ân công đức Tổ Mẫu Âu Cơ, cầu mong Tổ Mẫu phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Sau lễ dâng hương và dâng lễ vật là phần Tế nữ quan (phần chính lễ). Đội tế gồm 21 thiếu nữ thanh tân, được tuyển chọn kỹ lưỡng về nhan sắc, học vấn và phẩm hạnh - tiêu biểu cho vẻ đẹp đoan trang, trong sáng của người con gái đất Mẫu.
Chủ tế nữ vận lễ phục đỏ, đầu vấn khăn đỏ; các thiếu nữ trong tà áo dài truyền thống, vấn khăn, thắt dải lụa bên eo, thực hiện nghi thức theo đúng nghi chuẩn cổ truyền.
Ngay sau khi kết thúc phần lễ, lãnh đạo các sở, ban, ngành, địa phương trong tỉnh Phú Thọ cùng nhân dân và du khách thập phương đã kính cẩn thắp hương tri ân Tổ Mẫu Âu Cơ.
Lễ hội đền Mẫu Âu Cơ được tổ chức hàng năm, gắn với huyền tích Mẹ Âu Cơ sinh ra đồng bào trong bọc trăm trứng, là biểu tượng thiêng liêng của cội nguồn dân tộc, kết tinh giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc.
Từ hai tiếng “đồng bào”, tinh thần đại đoàn kết được hun đúc, trở thành sức mạnh nội sinh để dân tộc Việt Nam vững vàng bước vào kỷ nguyên vươn mình, phát triển nhanh và bền vững, khẳng định vị thế trên trường quốc tế.
Lễ hội đền Mẫu Âu Cơ năm nay còn có nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, hội thi nấu bánh chưng, giã bánh giầy nhằm giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa, truyền thống đoàn kết của dân tộc.
Tương truyền, Tổ Mẫu Âu Cơ là Đệ nhất Tiên Thiên Công chúa, giáng trần vào ngày mùng 7 tháng Giêng. Người kết duyên cùng Lạc Long Quân, sinh ra bọc trăm trứng, nở thành 100 người con trai - khởi nguồn của cộng đồng Lạc Hồng.
Khi các con trưởng thành, Lạc Long Quân đưa 50 người xuống miền biển, Âu Cơ dẫn 49 người lên miền sơn cước; người con trưởng ở lại đất Phong Châu kế vị, xưng Hùng Vương thứ Nhất, mở đầu thời đại dựng nước.
Trong hành trình mở mang bờ cõi, đến trang Hiền Lương, nhận thấy thế đất thuận hòa, ruộng đồng màu mỡ, phong tục thuần hậu, Mẫu đã chọn nơi đây làm điểm dừng chân, cùng các con khai khẩn ruộng hoang, lập thôn ấp, truyền dạy nghề trồng lúa nước, trồng dâu nuôi tằm, se tơ dệt vải, gây dựng nền sinh kế bền vững cho cư dân bản địa.
Khi cơ đồ đã ổn định, non sông quy về một mối, ngày 25 tháng Chạp, Mẫu Âu Cơ cùng các tiên nữ hóa về trời, để lại dải lụa đào trên gốc đa đầu làng. Tại địa điểm ấy, Nhân dân lập miếu thờ, đời đời hương khói tưởng niệm, tri ân công đức Tổ Mẫu.
Trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, đền Mẫu Âu Cơ không chỉ là không gian tín ngưỡng linh thiêng trong tâm thức cộng đồng mà còn nhiều lần được Nhà nước ghi nhận giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt. Di tích từng ba lần được các triều đại phong tặng là đền quốc tế, hai lần ban sắc phong.
Năm 1991, đền được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia; năm 2017, tín ngưỡng thờ Mẫu Âu Cơ được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; năm 2020, Tượng Mẫu Âu Cơ được công nhận là Bảo vật Quốc gia.
