“Con đường tơ lụa y tế” của Trung Quốc ở châu Phi được mở rộng bằng loạt dự án dược phẩm quy mô lớn, nhằm sản xuất tại chỗ các loại thuốc thiết yếu như insulin và thuốc kháng virus, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và tăng năng lực tự chủ y tế của lục địa này.
Tại Nigeria, các công ty Trung Quốc lên kế hoạch xây dựng nhà máy sản xuất insulin nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thuốc điều trị tiểu đường và hạ giá thành cho người dân.
Đại sứ Trung Quốc tại Nigeria, ông Yu Dunhai, cho biết cơ sở này sẽ “chấm dứt sự phụ thuộc vào insulin nhập khẩu” và biến Nigeria thành trung tâm công nghệ sinh học y tế của châu Phi. Dự án được ký kết giữa Cơ quan Nghiên cứu và Phát triển Công nghệ sinh học Quốc gia Nigeria và Công ty Công nghiệp Haiqi Thượng Hải.
Song song, tại Bờ Biển Ngà, tập đoàn Shanghai Fosun Pharmaceutical đang hoàn thiện giai đoạn đầu của nhà máy dược trị giá 50 triệu euro gần thành phố Abidjan, dự kiến hoạt động vào cuối năm nay để sản xuất thuốc chống sốt rét và kháng sinh, với công suất tối đa lên tới 5 tỷ viên mỗi năm sau khi hoàn thành toàn bộ ba giai đoạn.
Theo các cơ quan y tế toàn cầu, châu Phi chiếm 18% dân số thế giới nhưng phải gánh 25% gánh nặng bệnh tật, đồng thời nhập khẩu gần như toàn bộ vắc xin và 70% thuốc thiết yếu. Việc Trung Quốc tham gia sản xuất thuốc trong khu vực được xem là một phần trong Sáng kiến Vành đai và Con đường, giúp các nước châu Phi phát triển năng lực dược phẩm nội địa.
Chuyên gia Lauren Johnston (Viện AustChina, Melbourne) nhận định châu Phi đang chứng kiến “cuộc chạy đua sản xuất insulin”, với các dự án đang được triển khai ở Ai Cập, Nam Phi và nay là Nigeria. Bà cho rằng đây là “tin tốt cho ngành y tế châu Phi”, dù cũng phản ánh sự gia tăng đáng lo ngại của bệnh tiểu đường - dự kiến sẽ ảnh hưởng tới 55 triệu người ở khu vực cận Sahara vào năm 2045.
Các chuyên gia cho rằng chính Diễn đàn hợp tác Trung Quốc - châu Phi (FOCAC) là khung hợp tác thúc đẩy “Con đường tơ lụa y tế”, qua đó khuyến khích đầu tư song phương trong sản xuất dược phẩm, thiết bị y tế và chuyển giao công nghệ.
Ông Zhou Taidong, Phó Chủ tịch Trung tâm Kiến thức Quốc tế về Phát triển Trung Quốc, nhấn mạnh các dự án này “không phải là viện trợ, mà là quan hệ hợp tác cùng có lợi”, giúp các nước châu Phi “giảm chi phí thuốc men và đảm bảo an ninh nguồn cung”.
Ngoài insulin, Nigeria cũng đang hợp tác với các công ty Trung Quốc để xây dựng nhà máy thuốc kháng virus trị giá 100 triệu USD tại Lagos, nhằm tăng khả năng tự lực trong điều trị HIV. Cơ sở này, do Fidson Healthcare của Nigeria hợp tác cùng Jiangsu Aidea Pharma, PharmaBlock Sciences Nanjing Inc và Quỹ Phát triển Trung Quốc - châu Phi, dự kiến hoàn thành vào năm 2027, thay thế phần nào khoảng trống sau khi GSK và Sanofi rút khỏi thị trường Nigeria năm 2023.
Các công ty Trung Quốc cũng mở rộng đầu tư dược phẩm tại Ethiopia, Zambia, Kenya và Tanzania, trong đó có các dự án sản xuất vắc-xin phòng bệnh tả và thuốc điều trị sốt rét.
Theo công ty tư vấn Development Reimagined (Bắc Kinh), châu Phi hiện là thị trường tiềm năng cao cho ngành dược phẩm Trung Quốc, với mức chi tiêu y tế trung bình chỉ 35 USD/người/năm, thấp hơn nhiều so với mức chuẩn toàn cầu 160 USD, mở ra cơ hội sinh lợi và mở rộng hợp tác sâu hơn trong lĩnh vực y tế - dược phẩm giữa hai bên.
