Tại phiên thảo luận “Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số”, do Đài Truyền hình Việt Nam chủ trì trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 vừa qua, nhà báo Phạm Văn Tuấn, Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng cho rằng, tự chủ không chỉ là cân đối thu - chi mà còn đòi hỏi đổi mới mô hình quản trị, hoàn thiện cơ chế đặt hàng và đa dạng hóa nguồn thu trên nền tảng báo chí hội tụ.
Thách thức lớn trong thống nhất cơ chế quản trị
Theo ông Phạm Văn Tuấn, sau khi hợp nhất 4 cơ quan báo chí của thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương thành một cơ quan duy nhất là Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng, đơn vị hiện vận hành đồng thời 4 loại hình báo chí gồm báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình với hơn 430 cán bộ, viên chức và người lao động.
“Quá trình hợp nhất không chỉ là sự cộng gộp về tổ chức bộ máy mà còn là quá trình dung hòa các mô hình quản trị, văn hóa làm việc và cả thu nhập”, ông Tuấn đánh giá.
Trong đó, một trong những khó khăn là việc xây dựng cơ chế quản trị và tài chính thống nhất. Bởi lẽ, Báo và Phát thanh, truyền hình Hải Phòng được hình thành từ việc sắp xếp, tổ chức lại các cơ quan báo chí có mô hình hoạt động, cơ chế quản lý, phương thức vận hành và đặc điểm nguồn thu khác nhau. Trước hợp nhất, Trung tâm Báo chí và Truyền thông TP Hải Phòng là đơn vị dự toán cấp I thuộc UBND thành phố; nhiệm vụ chính trị được thực hiện thông qua cơ chế đặt hàng của UBND thành phố, do Sở VHTT&DL ký hợp đồng thực hiện. Trong khi đó, Báo và Đài Phát thanh, Truyền hình Hải Dương lại là đơn vị dự toán cấp III thuộc Văn phòng Tỉnh ủy Hải Dương, cơ chế đặt hàng được thực hiện thông qua Văn phòng Tỉnh ủy.
“Sự khác biệt khiến cho việc xây dựng một cơ chế quản trị tài chính thống nhất cho toàn cơ quan đòi hỏi phải có thời gian để rà soát, điều chỉnh và đồng bộ các quy trình, quy chế, định mức chi tiêu cũng như phương thức tổ chức hoạt động kinh tế báo chí”, ông Tuấn cho hay.
Cần cơ chế đặt hàng phù hợp với báo chí số
Áp lực càng lớn hơn khi nguồn thu từ quảng cáo và dịch vụ truyền thông có xu hướng giảm, trong khi chi phí vận hành vẫn ở mức cao. Chi phí cho con người hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi thường xuyên, làm thu hẹp dư địa dành cho đầu tư công nghệ, chuyển đổi số và phát triển các sản phẩm truyền thông mới.
“Hiện nay, trong cơ cấu chi của chúng tôi, chi phí cho con người lên tới gần 57,6% tổng chi thường xuyên. Khi phần lớn nguồn lực tài chính phải dành cho chi phí vận hành, dư địa cho đầu tư sản xuất chương trình cũng như đầu tư cho công nghệ, chuyển đổi số, nâng cấp hạ tầng sẽ bị thu hẹp”, nhà báo Phạm Văn Tuấn nói.
Ông Tuấn cho biết thêm, khó khăn càng nhiều hơn khi nguồn thu từ hoạt động dịch vụ và quảng cáo suy giảm mạnh. Nếu như trước đây nguồn thu từ quảng cáo, phát hành và các hoạt động dịch vụ là một trong những trụ cột quan trọng bổ sung cho nguồn kinh phí đặt hàng của Nhà nước thì gần đây, dư địa tăng trưởng của các nguồn thu này đang bị thu hẹp đáng kể. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng nguồn thu dịch vụ, quảng cáo, tuyên truyền và phát hành của đơn vị chỉ bằng khoảng 46% so với cùng kỳ năm 2025.
Từ thực tiễn hoạt động, nhà báo Phạm Văn Tuấn cho rằng, nguồn kinh phí đặt hàng của Nhà nước vẫn là trụ cột bảo đảm để cơ quan báo chí thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, duy trì hoạt động ổn định. Tuy nhiên, hiện nay định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá đặt hàng ở nhiều loại hình báo chí chưa theo kịp yêu cầu sản xuất báo chí đa phương tiện, đa nền tảng. Vừa qua, Bộ VHTT&DL đã có Thông tư quy định về định mức kinh tế - kỹ thuật phát thanh, truyền hình, tuy nhiên, đơn vị cũng đang rất mong chờ một Thông tư về định mức kinh tế kỹ thuật cho báo in, báo điện tử và truyền thông số.
Khai thác lợi thế báo chí hội tụ để tạo nguồn thu
Cùng với việc rà soát, tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và đẩy mạnh hội tụ nội dung, ông Tuấn cho rằng, các cơ quan báo chí cần chủ động đổi mới cách thức khai thác nguồn thu. Thay vì chỉ bán quảng cáo trên từng loại hình riêng lẻ, việc xây dựng các gói truyền thông tổng thể trên nhiều nền tảng sẽ giúp gia tăng giá trị dịch vụ và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.
Tại cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hải Phòng, quảng cáo truyền thống trên truyền hình những năm gần đây đang giảm sâu nhưng quảng cáo trên phát thanh lại cho thấy những tín hiệu tích cực. “Trong 5 năm trở lại đây, doanh thu quảng cáo trên Kênh Phát thanh Giao thông Hải Phòng luôn tăng trưởng ổn định ở mức 10-15%/năm. Lợi thế của phát thanh là chi phí rẻ, khung sóng rộng, chi phí sản xuất file quảng cáo thấp, đối tượng người nghe nhiều nên được đông đảo doanh nghiệp lựa chọn”, ông Tuấn cho hay.
Theo ông, phát huy ưu thế của 4 loại hình báo chí và các nền tảng số, Báo và Phát thanh, truyền hình Hải Phòng đã xây dựng nhiều gói dịch vụ linh hoạt cho đa nền tảng để các đối tác doanh nghiệp thấy rõ lợi ích khi làm việc 1 lần mà được đăng tải hoặc phát sóng nhiều lần trên nhiều nền tảng khác nhau. Trong đó, báo điện tử, nền tảng số đóng vai trò dẫn dắt, tiếp đó là phát thanh, truyền hình.
Theo nhà báo Phạm Văn Tuấn, năng lực tự chủ tài chính phản ánh sức khỏe của cơ quan báo chí, năng lực đổi mới, sức cạnh tranh và khả năng đồng hành cùng sự phát triển của địa phương. Dù mỗi cơ quan báo chí, với năng lực, điều kiện và đặc thù riêng sẽ có những lối đi khác nhau nhưng tựu trung lại, tự chủ tài chính đòi hỏi sự thay đổi tư duy đồng bộ cả về mô hình tổ chức, phương thức quản trị, chất lượng nội dung, nguồn nhân lực và hạ tầng công nghệ.
