Thay đổi mô hình tòa soạn và yêu cầu mới về năng lực nhà báo
Kỷ nguyên số và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thách thức mới đối với báo chí, từ tốc độ sản xuất, hình thức thể hiện đến cạnh tranh với mạng xã hội. Theo nhà báo Nguyễn Hoàng Nguyên, việc xây dựng đội ngũ nhà báo trẻ đáp ứng yêu cầu mới không chỉ mang tính cấp thiết mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của mỗi tòa soạn.
Thực tiễn tổ chức lại Báo Tuổi Trẻ là một ví dụ cụ thể. Ông Nguyên cho biết, thực hiện Đề án thành lập cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM từ ngày 1/7/2026, Báo Tuổi Trẻ đã xây dựng mô hình báo điện tử tinh gọn, lấy tòa soạn số làm trung tâm, phát triển sản phẩm theo hệ sinh thái truyền thông số.
Mô hình mới tổ chức hoạt động theo bốn trụ cột gồm tòa soạn số, công nghệ số, kinh doanh và chức năng; đồng thời chuyển sang cơ chế phân công linh hoạt theo nhóm nội dung như tin tức, chuyên đề, giới trẻ, sản phẩm đa phương tiện, cộng đồng, đời sống địa phương và tiếng Anh.
Cách tổ chức này được kỳ vọng rút ngắn quy trình, giúp hoạt động tác nghiệp nhanh và chủ động hơn. Tuy nhiên, sự thay đổi cũng đặt ra thách thức lớn về năng lực chuyển đổi số, tư duy đề tài và khả năng tác nghiệp đa phương tiện của phóng viên.
“Xây dựng đội ngũ nhà báo trẻ phải gắn với định hướng phát triển lâu dài của cơ quan báo chí. Khi phương thức tổ chức sản xuất thay đổi, việc đào tạo cần giúp phóng viên không chỉ tiếp cận công cụ mới mà còn nâng cao nghiệp vụ, khả năng thích ứng và trách nhiệm trong quá trình sản xuất nội dung”, ông Nguyên nhận định.
Đào tạo phải thường xuyên, gắn với thực hành và nhu cầu công việc
Ông Nguyễn Hoàng Nguyên cho biết, trong nhiệm kỳ vừa qua, Chi hội Nhà báo Báo Tuổi Trẻ phối hợp với tòa soạn tổ chức nhiều hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ, tạo điều kiện để phóng viên vừa học tập vừa thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.
Giai đoạn 2020-2025, đơn vị tổ chức 56 khóa học, trong đó có 19 khóa về nội dung số, báo chí dữ liệu, AI và công cụ số hóa. Các chương trình kết hợp kiến thức với thực hành, giúp phóng viên, biên tập viên vận dụng công nghệ vào quy trình sản xuất tin, bài.
Bên cạnh kỹ năng số, các khóa học về phỏng vấn, viết tin nhanh, đạo đức nghề nghiệp, tác nghiệp an toàn trong môi trường xung đột và quay dựng video bằng điện thoại cũng được chú trọng, nhằm đáp ứng cả yêu cầu nghiệp vụ truyền thống và môi trường truyền thông số.
Báo Tuổi Trẻ đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% phóng viên, biên tập viên được cập nhật định kỳ kỹ năng làm báo trực tuyến, báo chí dữ liệu, ứng dụng AI và đạo đức truyền thông số. Trong giai đoạn 2026-2027, đơn vị triển khai các chương trình như “Video First: Tư duy mới, kỹ năng mới cho thời đại mới”, “Kể chuyện bằng đồ họa” và đào tạo nhân sự mới về văn hóa, lịch sử, truyền thống của tờ báo.
Theo ông Nguyên, việc nâng cao trình độ lý luận chính trị cũng được chú trọng. Báo Tuổi Trẻ khuyến khích nhà báo trẻ tự học thông qua hỗ trợ học phí, giảm chỉ tiêu công việc, bố trí thời gian và khen thưởng khi hoàn thành các khóa học cần thiết.
Từ thực tiễn này, ông kiến nghị Hội Nhà báo TP.HCM xây dựng chương trình bồi dưỡng báo chí số với sự tham gia của chuyên gia truyền thông và các tập đoàn công nghệ, tập trung vào báo chí dữ liệu, video ngắn, báo chí di động, ứng dụng AI trong sáng tạo nội dung và kiểm duyệt tin tức số.
“Đào tạo cần được tổ chức thường xuyên, nội dung sát yêu cầu tác nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để nhà báo trẻ vận dụng kiến thức vào công việc thực tế”, ông cho biết.
Đề xuất nghiên cứu thành lập “Câu lạc bộ Nhà báo Trẻ chuyển đổi số”
Bên cạnh các chương trình đào tạo, nhà báo Nguyễn Hoàng Nguyên đề xuất nghiên cứu thành lập “Câu lạc bộ Nhà báo Trẻ chuyển đổi số” trực thuộc Hội Nhà báo TP. HCM, với điều lệ và tiêu chuẩn cụ thể, thu hút những nhà báo trẻ có năng lực và tiềm năng phát triển.
Câu lạc bộ sẽ là không gian sinh hoạt nghiệp vụ định kỳ để phóng viên, biên tập viên trẻ trao đổi kinh nghiệm sáng tạo nội dung trên các nền tảng xuyên biên giới, chia sẻ mô hình kinh tế báo chí mới và cập nhật kiến thức pháp luật, các quy định liên quan đến hoạt động nghề nghiệp.
Ông cũng kiến nghị Hội Nhà báo TP. HCM đề xuất cơ chế kinh phí để tổ chức các chuyến tác nghiệp thực tế tại những vùng trọng điểm phát triển của thành phố và các dự án lớn; đồng thời kết nối các chương trình trao đổi, học tập kinh nghiệm làm báo đa phương tiện tại những cơ quan truyền thông lớn trong nước và quốc tế.
Cùng với kỹ năng nghề nghiệp, nhà báo Nguyễn Hoàng Nguyên nhấn mạnh yêu cầu bồi dưỡng bản lĩnh chính trị và đạo đức làm báo trong môi trường số. “Tốc độ tác nghiệp cao luôn đi kèm nguy cơ tin giả, thông tin chưa chính xác, chưa đầy đủ, sai sót nghiệp vụ và thiếu nhạy cảm về chính trị”, ông nói. Vì vậy, ông Nguyên kiến nghị tổ chức các buổi tọa đàm dành riêng cho nhà báo trẻ, tăng cường đào tạo về bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, kết hợp hoạt động về nguồn và giao lưu với các nhà báo lão thành.
Để khuyến khích sự dấn thân và sáng tạo của đội ngũ trẻ, ông Nguyễn Hoàng Nguyên đề xuất đổi mới hệ thống Giải Báo chí TP.HCM, mở rộng sự tham gia của các cơ quan báo chí Trung ương tại thành phố và bổ sung hoặc mở rộng các hạng mục tôn vinh sản phẩm báo chí đa phương tiện như infographic, sản phẩm tương tác, podcast, video ngắn, longform. Ông cũng đề xuất nghiên cứu hạng mục dành cho sản phẩm báo chí chất lượng cao của nhà báo trẻ.
Một nội dung khác được ông đặt ra là chính sách thu hút, giữ chân và phát triển nhân lực báo chí chất lượng cao. Theo đó, Hội Nhà báo và các cơ quan báo chí cần phối hợp với các sở, ngành tham mưu, đề xuất cơ chế hỗ trợ, đặt hàng tác phẩm báo chí chất lượng cao; tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, có cơ chế quy hoạch, bổ nhiệm nhà báo trẻ có năng lực và kịp thời ghi nhận những đóng góp của hội viên.
“Các chi hội, liên chi hội và Hội Nhà báo TP.HCM cũng cần kịp thời hơn trong tham gia bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của hội viên, tạo sự an tâm, niềm tin đối với đội ngũ nhà báo”, ông Nguyên nhấn mạnh.
