Sửa đổi Hiến pháp – Bước ngoặt trong hoàn thiện Nhà nước pháp quyền hiện đại
Một trong những dấu ấn quan trọng năm 2025 là sửa đổi Hiến pháp, với mục tiêu củng cố Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, tăng cường kiểm soát quyền lực, minh bạch hóa hoạt động của Nhà nước, đồng thời mở rộng quyền con người và quyền công dân trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Có thể nói, đây chính là bước điều chỉnh mang tính nền tảng, tạo khung pháp lý cho mô hình quản trị mới, nơi quyền lực được vận hành minh bạch hơn, trách nhiệm giải trình được đề cao hơn, và người dân trở thành chủ thể hưởng lợi trực tiếp từ cải cách.
Sau hơn một thập kỷ thi hành Hiến pháp 2013, yêu cầu đổi mới mô hình quản trị quốc gia, sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả đã trở nên cấp thiết. Đáp ứng yêu cầu này, Quốc hội đã tiến hành rà soát, sửa đổi, bổ sung một số điều quan trọng của Hiến pháp. Những sửa đổi này không chỉ mang tính kỹ thuật lập pháp mà còn là sự kết tinh của lý luận chính trị - pháp lý hiện đại và thực tiễn quản trị quốc gia sâu sắc, thể hiện tầm nhìn chiến lược trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện đại, dân chủ và phát triển. Không chỉ giải quyết những “điểm nghẽn” của mô hình hiện tại, Hiến pháp sửa đổi còn đặt nền móng cho phương thức quản trị phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế số, xã hội số và môi trường quốc tế đầy cạnh tranh.
Nhu cầu sửa đổi Hiến pháp 2013 bắt nguồn từ yêu cầu khách quan của công cuộc đổi mới mô hình quản trị quốc gia và sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước nhằm đạt được sự tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả. Sự phát triển kinh tế - xã hội sau hơn một thập kỷ thi hành Hiến pháp 2013 đã đặt ra những vấn đề mới cần được thể chế hóa ở tầm Hiến định để đảm bảo sự phát triển bền vững. Việc thể chế hóa kịp thời những vấn đề mới này cho thấy khả năng chủ động thích ứng của Việt Nam, tránh tình trạng pháp luật chạy sau thực tiễn – vốn là điểm yếu của nhiều nền quản trị đang phát triển.
Đặc biệt, một trong những điểm mới có tính đột phá nhất của Hiến pháp sửa đổi năm 2025 là việc tổ chức lại chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, chính thức chấm dứt hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện từ ngày 1/7/2025. Đây là thay đổi có tác động trực tiếp đến mọi mặt của quản trị địa phương – từ tổ chức bộ máy, phân bổ nguồn lực, cho đến chất lượng cung ứng dịch vụ công. Quan trọng hơn, nó phản ánh xu thế tất yếu: bộ máy phải “gọn để mạnh”, giảm tầng nấc để tăng tốc độ xử lý và khả năng giám sát. Sự thay đổi này được thể hiện rõ qua việc sửa đổi Điều 110 của Hiến pháp.
Với sửa đổi năm 2025, Điều 110 của Hiến pháp 2013 được bổ sung và điều chỉnh để quy định rõ: “Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức thành hai cấp, gồm tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương do luật định”. Mặc dù Điều 110 sửa đổi vẫn giữ quy định về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội thành lập và việc lấy ý kiến Nhân dân địa phương khi thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính, sự thay đổi về cấu trúc cấp hành chính là cốt lõi. Sự “tái cấu trúc” này mang tính chiến lược dài hạn: giảm tầng nấc trung gian, giảm chi phí xã hội, đồng thời tạo môi trường cho chính quyền gần dân hơn, linh hoạt hơn và “phẳng” hơn về mặt quản trị.
Bảy nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị – Thiết kế chiến lược cho giai đoạn phát triển mới
Năm 2025 đánh dấu sự ra đời của hàng loạt nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị, đó là: Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (ngày 22/12/2024); Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới (ngày 24/1/2025); Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới (ngày 30/4/2025); Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân (ngày 4/5/2025); Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (ngày 20/8/2025); Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (ngày 22/8/2025); Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân (ngày 9/9/2025).
Nếu giai đoạn 1986 – 2000 là thời của “cởi trói” tư duy, thì bước ngoặt 2024 – 2025 cho thấy Việt Nam đang bước vào thời kỳ “tái cấu trúc toàn diện” – bước đi cần thiết để đưa đất nước vào quỹ đạo phát triển nhanh và bền vững. Bảy nghị quyết lớn của Trung ương ban hành liên tiếp trong vòng gần hai năm – từ cải cách tiền lương, nhà ở, đất đai, khoa học – công nghệ, văn hóa, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường… – không phải những động thái đơn lẻ, mà là một công trình cải cách có kiến trúc chung.
Điểm đáng chú ý là các nghị quyết lần này đều giải quyết những nút thắt dai dẳng nhiều năm, từ cơ chế phân bổ nguồn lực, cải cách bộ máy đến khai thông các thị trường nền tảng. Nói cách khác, đây không đơn thuần là đổi mới, mà là một giai đoạn “tái thiết thể chế” – điều kiện bắt buộc để bước vào kỷ nguyên mới của phát triển quốc gia. Nhiều chuyên gia nhận định: Các nghị quyết trụ cột này chính là “hạ tầng mềm” cho sự bứt phá tiếp theo của Việt Nam, như cách Nhật Bản hay Hàn Quốc từng làm trong giai đoạn tăng tốc của họ.
Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai thực hiện bốn Nghị quyết của Bộ Chính trị (ngày 16/9/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt của các nghị quyết là “chuyển nhanh từ “ban hành chủ trương” sang “quản trị thực thi”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo.
Mỗi cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm biến nội dung các nghị quyết thành công việc hằng ngày, thành chương trình hành động cụ thể, có nguồn lực, có thời hạn, có chỉ số đo lường, có giám sát và giải trình”.
Cuộc cách mạng về mô hình chính quyền hai cấp – Bước tiến lớn về quản trị quốc gia
Hiện nay, Việt Nam đang thực hiện mạnh mẽ cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị nhằm xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp được xem là một trong những giải pháp chiến lược nhằm thực hiện các mục tiêu đã đề ra.
Chủ trương này đã được thể hiện rõ trong các Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về một số nội dung, nhiệm vụ tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị năm 2025; Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/2/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về triển khai nghiên cứu, đề xuất tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.
Thực hiện việc sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, sau khi sắp xếp, cả nước còn 34 tỉnh, thành phố. Việc sáp nhập xã, phường, thôn, tổ dân phố đã giảm từ 10.035 đơn vị cấp xã xuống còn 3.321 đơn vị, bao gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu, tinh gọn bộ máy, tối ưu chi phí và phân bổ nguồn lực hợp lý, đồng thời đưa dịch vụ công gần dân, minh bạch, hiệu quả hơn.
Việc chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025 là một trong những thay đổi thể chế sâu sắc nhất kể từ sau đổi mới. Sự kiện này – dù lặng lẽ trên dòng thời sự – lại mang tầm vóc chiến lược. Lần đầu tiên, Việt Nam bước vào một mô hình quản trị tinh gọn, hiện đại, với triết lý rất rõ ràng: giảm tầng nấc, tăng hiệu lực điều hành và gần dân hơn. Nhiều địa phương sau sắp xếp cho thấy bộ máy gọn hơn, chi phí hành chính giảm mạnh, nhưng hiệu quả giải quyết công việc không giảm mà còn tăng. Điều quan trọng hơn: người dân bắt đầu cảm nhận được “chính quyền gần mình hơn”, doanh nghiệp nhìn thấy sự minh bạch và nhất quán hơn trong các quyết định.
Dù vậy, chính sự thay đổi lớn này cũng đặt ra yêu cầu mới: nâng cao năng lực đội ngũ, thay đổi cách làm việc, tăng kỷ luật trách nhiệm và ứng dụng công nghệ mạnh mẽ hơn. Bởi tinh gọn mà không tối ưu chỉ khiến gánh nặng chuyển từ bộ máy sang cá nhân. Đây là thời điểm cần nhiều nhất tinh thần “kỷ cương, trách nhiệm” mà Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh trong các bài viết gần đây.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đánh giá, sau 4 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, kết quả bước đầu đạt được là rất quan trọng. Chúng ta đã thực hiện thành công “cuộc cách mạng sắp xếp lại giang sơn”, tổ chức lại toàn bộ mô hình nền hành chính. Việc triển khai được tiến hành đồng bộ, toàn diện, từ hoàn thiện thể chế, chính sách đến ban hành hướng dẫn cụ thể để địa phương tổ chức thực hiện. Đến nay, bộ máy hành chính cơ bản đã vận hành ổn định, thông suốt, liên tục và được nhân dân ghi nhận. Nhiều địa phương đã có cách làm sáng tạo, linh hoạt, giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh, cho thấy hiệu quả bước đầu rõ nét.
Năm của hạ tầng – 250 dự án chiến lược, 1,28 triệu tỷ đồng lan tỏa động lực phát triển
Năm 2025 đang được xem là năm bản lề của hạ tầng chiến lược – lĩnh vực có tác động sâu rộng đến sức cạnh tranh quốc gia. Cao tốc, sân bay, cảng biển, đường sắt tốc độ cao và hạ tầng số… đồng loạt bước vào giai đoạn tăng tốc. Khi hàng loạt dự án nghìn tỷ được “mở khóa”, điều rõ ràng nhất là Việt Nam đang dấn bước vào một “chu kỳ đầu tư phát triển mới”, tương tự như các nền kinh tế công nghiệp mới từng trải qua trong thập niên tăng trưởng thần kỳ của họ.
Hạ tầng không còn là chuyện “lấp đầy khoảng trống giao thông” mà là cuộc chơi định hình lại bản đồ kinh tế quốc gia. Những tuyến cao tốc Bắc – Nam, vành đai Hà Nội – TP.HCM, hay các cảng biển trung chuyển mới… đều hướng tới mục tiêu: rút ngắn chi phí logistics, giảm thời gian di chuyển, kết nối vùng động lực, mở rộng không gian phát triển. Các chuyên gia quốc tế nhìn nhận rằng Việt Nam đang đi đúng hướng: Muốn có nền kinh tế hùng cường phải bắt đầu bằng hạ tầng hùng cường. Điều quan trọng là phải quản trị rủi ro: đội vốn, chậm tiến độ, chia cắt đầu tư, hay tư duy nhiệm kỳ trong triển khai dự án. Một hệ thống giám sát minh bạch, trách nhiệm cá nhân rõ ràng, và các cơ chế PPP được “cởi trói” mạnh hơn sẽ quyết định thành bại của năm hạ tầng 2025.
Chính phủ đã chỉ đạo khởi công và khánh thành 250 dự án với tổng mức đầu tư 1,28 triệu tỷ đồng – trải dài trên 34 tỉnh, thành phố. Từ quốc phòng, giao thông, năng lượng đến nông nghiệp, y tế, giáo dục, đô thị… mạng lưới dự án mới đang “xoay chuyển trạng thái” hạ tầng quốc gia, hiện thực hóa các chủ trương lớn về phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại, mở ra không gian phát triển mới, tạo cú hích mạnh cho đầu tư – kinh doanh và sinh kế người dân.
Vận hội vươn mình trong kỷ nguyên phát triển mới
Năm 2025, với những quyết sách lớn được triển khai đồng loạt, đang mở ra một thời khắc quan trọng trên hành trình phát triển của đất nước. Từ việc tái cấu trúc bộ máy theo mô hình chính quyền 2 cấp, đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng chiến lược, cải cách chính sách thuế, cho tới loạt nghị quyết trụ cột về đất đai, nhà ở, thị trường vốn, khoa học – công nghệ… tất cả hợp thành một dòng chảy cải cách xuyên suốt, có tính kết nối, dẫn dắt và đặt nền nền móng cho giai đoạn phát triển mới.
Điều quan trọng nhất là những chuyển động ấy không đứng đơn lẻ, mà bổ trợ lẫn nhau trong một kiến trúc hiện đại của quản trị quốc gia. Khi thể chế được cởi trói, bộ máy tinh gọn, hạ tầng mở đường và nguồn lực được khai thông, Việt Nam không chỉ đang giải quyết những điểm nghẽn của hiện tại, mà còn tạo dựng năng lực cạnh tranh chiến lược cho tương lai.
Tinh thần “đoàn kết – kỷ cương – đổi mới – phát triển” mà Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh chính là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, bảo đảm cho công cuộc cải cách đạt kết quả thực chất. Vận hội đang mở ra, nhưng nắm bắt được hay không phụ thuộc vào từng quyết định, từng bước đi và trách nhiệm của cả hệ thống, của mỗi địa phương, mỗi cán bộ và của cộng đồng doanh nghiệp.
80 năm qua, từ ngày giành độc lập đến nay, dân tộc ta đã nhiều lần chứng minh rằng: Khi khát vọng đủ lớn và quyết tâm đủ mạnh, Việt Nam luôn vượt qua thách thức và vươn lên mạnh mẽ. Và hôm nay, khi thế nước đang lên, dư địa tăng trưởng còn rộng, cải cách đang được thúc đẩy mạnh mẽ, một kỷ nguyên phát triển mới của quốc gia đang đến rất gần.
Năm 2025 vì thế không chỉ là năm bản lề của cải cách, mà còn là điểm xuất phát cho hành trình đưa Việt Nam bước vào thời đại hùng cường.
