Những clip triệu view từ công an cơ sở
Hơn 4,5 triệu lượt xem chỉ sau một ngày đăng tải đối với một clip tuyên truyền về Nghị định 168 của Công an xã A Lưới 1 (TP Huế), hay 11 triệu lượt xem dành cho video phòng, chống tệ nạn cờ bạc trực tuyến của Công an phường Dương Nội (Hà Nội) chỉ sau 4 ngày, là những con số ít ai nghĩ tới nếu đặt trong bối cảnh hoạt động tuyên truyền truyền thống trước đây.
Đằng sau sự lan tỏa mạnh mẽ của những sản phẩm này là sự thay đổi trong tư duy làm công tác tuyên truyền, khi những thông điệp pháp luật, chủ trương, chính sách và các giá trị xã hội đang được chuyển tải bằng ngôn ngữ gần gũi hơn với công chúng thời đại số.
Video tuyên truyền phòng, chống tệ nạn cờ bạc trực tuyến của Công an phường Dương Nội với thông điệp “Điện thoại cắm ngang thì đời còn khổ” nhanh chóng thu hút sự quan tâm của cộng đồng mạng nhờ cách thể hiện mới mẻ.
Thay vì những hình thức tuyên truyền quen thuộc, các cán bộ, chiến sĩ đã lựa chọn hát văn, hát xẩm và các yếu tố nghệ thuật truyền thống để chuyển tải thông điệp pháp luật theo cách dí dỏm, dễ nhớ và phù hợp với tâm lý tiếp nhận của người trẻ.
Trong khi đó, clip tuyên truyền về Nghị định 168 do Thượng úy Phạm Đức Huỳnh cùng rapper David Nộp thực hiện lại tạo dấu ấn bằng những tình huống đời thường, lời thoại mộc mạc và cách nhập vai gần gũi. Những quy định pháp luật vốn được xem là khô khan được kể lại bằng ngôn ngữ của cuộc sống, giúp người xem tiếp cận thông tin một cách tự nhiên hơn.
Đáng chú ý, những sản phẩm tạo hiệu ứng mạnh mẽ trên không gian mạng không đến từ các chiến dịch truyền thông quy mô lớn hay những ê-kíp chuyên nghiệp, mà được thực hiện bởi chính lực lượng công an cơ sở. Điều đó cho thấy tư duy đổi mới trong công tác tuyên truyền đang lan tỏa từ thực tiễn, từ những đơn vị trực tiếp tiếp xúc với người dân và thấu hiểu sự thay đổi trong nhu cầu tiếp nhận thông tin của xã hội.
Không còn những khẩu hiệu khô cứng
Trao đổi với phóng viên, Nhà nghiên cứu văn hóa - TS. Nguyễn Ánh Hồng cho rằng, sự thay đổi trong cách thức tuyên truyền hiện nay là xu hướng tất yếu trong bối cảnh internet và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ.
Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy những sản phẩm truyền thông sáng tạo hoàn toàn có thể đưa các thông điệp chính sách và giá trị xã hội đến gần hơn với cộng đồng. Các chiến dịch truyền thông phòng, chống dịch Covid-19 của Việt Nam từng được cộng đồng quốc tế đánh giá cao.
Trong giai đoạn dịch bệnh, thay vì chỉ sử dụng những thông điệp mang tính cảnh báo hay kêu gọi đơn thuần, nhiều cơ quan, tổ chức đã lựa chọn các hình thức thể hiện sáng tạo như âm nhạc, video hoạt hình, clip ngắn trên mạng xã hội. Nhờ đó, các thông điệp phòng dịch trở nên dễ nhớ, dễ hiểu và tiếp cận được nhiều nhóm công chúng khác nhau.
Theo bà Hồng, các sản phẩm truyền thông của lực lượng công an, quân đội hiện nay có nhiều điểm tương đồng. Điều đáng chú ý là các đơn vị đã biết cách “nghệ thuật hóa” những nội dung vốn được xem là khô cứng, đưa chúng đến với công chúng bằng ngôn ngữ gần gũi hơn của đời sống hiện đại.
“Tôi cũng rất thích thú khi theo dõi nhiều clip của các chiến sĩ công an. Những nội dung vốn được xem là khô cứng nay trở nên hiện đại, sinh động và gần gũi hơn với người xem”, TS. Nguyễn Ánh Hồng nhận định.
TS. Nguyễn Ánh Hồng cho biết, truyền thông luôn bao gồm hai yếu tố là nội dung và phương thức truyền tải. Nếu như trước đây nhiều thông điệp mang tính hiệu triệu, khẩu hiệu thì hiện nay cùng một nội dung có thể được thể hiện bằng các video ngắn, hoạt cảnh, âm nhạc hay những câu chuyện đời thường trên các nền tảng số.
Sự thay đổi này xuất phát từ thực tế rằng công chúng hiện đại không còn tiếp nhận thông tin theo cách truyền thống. Trong môi trường số, nơi mỗi ngày có hàng triệu nội dung cạnh tranh sự chú ý của người dùng, khả năng thu hút người xem trở thành điều kiện quan trọng để một thông điệp có thể đến được với công chúng.
“Đây là xu hướng rất phù hợp với sự phát triển của khoa học công nghệ, phù hợp với tâm lý tiếp nhận của công chúng hiện nay. Không chỉ giới trẻ mà ngay cả những người lớn tuổi cũng cảm thấy hứng thú với những nội dung được thể hiện một cách sáng tạo, dễ hiểu và giàu cảm xúc”, bà cho biết.
Theo TS. Nguyễn Ánh Hồng, điểm đáng chú ý nhất là những sản phẩm truyền thông như vậy không chỉ giúp công chúng tiếp nhận thông tin nhẹ nhàng hơn mà còn tạo được sự ghi nhớ lâu dài. Đó cũng là cách để những giá trị văn hóa, chủ trương và chính sách đi vào đời sống một cách tự nhiên, thay vì chỉ dừng lại ở việc truyền tải thông tin đơn thuần.
Từ truyền đạt thông tin đến tạo dựng sự đồng cảm
Nhìn từ góc độ lý luận truyền thông, Thiếu tá, TS. Trình Quốc Hưng, Giảng viên chính Học viên An ninh Nhân dân cho rằng sức hút của các clip công an, quân đội trên nền tảng số phản ánh rất rõ sự thay đổi trong tư duy làm công tác tuyên truyền hiện nay.
Theo ông, môi trường truyền thông hiện đại đã làm thay đổi căn bản mối quan hệ giữa người truyền tin và người tiếp nhận thông tin.
“Trong môi trường truyền thông hiện đại, công chúng không còn tiếp nhận thông tin theo cách thụ động mà có xu hướng lựa chọn, tương tác và chia sẻ những nội dung phù hợp với nhu cầu của mình. Điều đó đặt ra yêu cầu công tác tuyên truyền phải đổi mới để thích ứng với cách thức tiếp nhận thông tin mới của xã hội”, TS. Trình Quốc Hưng phân tích.
Sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy truyền thông. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là cung cấp thông tin thì ngày nay, hiệu quả tuyên truyền còn được đo bằng khả năng tạo dựng sự đồng thuận, kết nối và lan tỏa trong cộng đồng.
“Đó là sự chuyển dịch từ tư duy ‘truyền đạt thông tin’ sang tư duy ‘tạo sự đồng cảm và kết nối’. Đây là cách tiếp cận hiện đại, lấy công chúng làm trung tâm nhưng vẫn bảo đảm tính chính thống và tính định hướng của thông tin”, TS. Trình Quốc Hưng nhấn mạnh.
Từ góc độ này, thành công của các sản phẩm truyền thông trên nền tảng số không phải vì chúng đưa ra những thông tin hoàn toàn mới, mà bởi chúng tìm được cách kể mới cho những giá trị vốn quen thuộc. Đó là tinh thần thượng tôn pháp luật, trách nhiệm với cộng đồng, ý thức công dân hay hình ảnh gần gũi của lực lượng thực thi pháp luật trong đời sống hằng ngày.
Trong môi trường số, nơi hàng triệu thông tin xuất hiện mỗi ngày, một thông điệp đúng đắn chưa đủ để tạo nên hiệu quả truyền thông. Điều quan trọng hơn là thông điệp đó được chuyển tải như thế nào để có thể tiếp cận, thuyết phục và tạo được sự đồng thuận xã hội.
Theo TS. Trình Quốc Hưng, đổi mới phương thức tuyên truyền không đồng nghĩa với việc làm giảm tính chính trị hay tính giáo dục của nội dung. Ngược lại, đây là cách để những giá trị đó được truyền tải hiệu quả hơn trong bối cảnh truyền thông mới.
Để các giá trị văn hóa thấm sâu vào đời sống
Trong bối cảnh không gian mạng đang trở thành môi trường tiếp nhận thông tin chủ yếu của xã hội, thách thức đặt ra đối với công tác tuyên truyền không chỉ là truyền tải thông tin đúng đắn mà còn phải làm cho những giá trị đó được công chúng tiếp nhận, ghi nhớ và chuyển hóa thành nhận thức, hành động trong đời sống.
Theo TS Trình Quốc Hưng, cảm xúc chính là cầu nối quan trọng giữa thông điệp và người tiếp nhận trong truyền thông hiện đại. “Một thông điệp dù đúng đắn đến đâu nhưng nếu được truyền tải khô cứng thì rất khó tạo được sức lan tỏa”, ông nhận định.
Khi các giá trị văn hóa được chuyển tải thông qua những câu chuyện chân thực, hình ảnh gần gũi hay các sản phẩm truyền thông sáng tạo, công chúng sẽ dễ tiếp nhận hơn và có khả năng ghi nhớ lâu hơn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với thế hệ trẻ - những người sinh ra và lớn lên cùng internet và mạng xã hội.
TS. Nguyễn Ánh Hồng nhận định, những nội dung được thể hiện sinh động, giàu cảm xúc thường tạo được hiệu quả tiếp nhận tốt hơn. Khi công chúng tiếp cận thông tin trong trạng thái hứng thú và chủ động, khả năng ghi nhớ cũng như lan tỏa các giá trị tích cực sẽ cao hơn đáng kể so với những cách thức truyền tải truyền thống.
Tuy nhiên, các chuyên gia đều cho rằng đổi mới phương thức tuyên truyền không đồng nghĩa với việc chạy theo thị hiếu hay đặt yếu tố giải trí lên trên nội dung.
“Yếu tố giải trí chỉ là phương tiện chứ không phải mục tiêu. Sự hấp dẫn về hình thức phải phục vụ cho chiều sâu về nội dung”, TS. Trình Quốc Hưng nhấn mạnh.
Trong thời đại số, hiệu quả của công tác tuyên truyền không còn được đo đếm đơn thuần bằng số lượng thông tin được truyền tải, mà còn ở khả năng làm cho những giá trị đúng đắn trở thành một phần của đời sống xã hội. Khi những thông điệp chính thống được thể hiện bằng ngôn ngữ gần gũi hơn, sinh động hơn và giàu cảm xúc hơn, chúng không chỉ nâng cao hiệu quả truyền thông mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường sự đồng thuận.
Từ những video ngắn trên mạng xã hội đến các chiến dịch truyền thông quy mô lớn, điều cốt lõi của công tác tuyên truyền trong thời đại mới không nằm ở công nghệ hay kỹ thuật thể hiện, mà ở khả năng kết nối con người với những giá trị tích cực. Đó cũng là con đường để văn hóa thực sự thấm sâu vào đời sống, trở thành nền tảng tinh thần và nguồn lực nội sinh cho sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.
