Nhiều bệnh viện trên khắp Ukraine đang quá tải vì thương binh, nhưng khoa sản tại thị trấn Hoshcha, miền tây đất nước, lại gần như trống vắng. Năm nay, bệnh viện chỉ ghi nhận 139 ca sinh, thấp hơn mức 164 ca của năm 2024 và giảm mạnh so với hơn 400 trẻ sinh ra mỗi năm cách đây hơn 10 năm.
Trong bối cảnh chiến sự bước sang năm thứ tư, giới chức Ukraine phải đối mặt với câu hỏi lớn: Khi xung đột kết thúc, ai sẽ xây dựng lại đất nước? Hàng trăm nghìn người chết và bị thương, hàng triệu người rời khỏi Ukraine, còn tỷ lệ sinh giảm mạnh.
Hoshcha, thị trấn khoảng 5.000 dân nằm cách xa tiền tuyến, vẫn bị cuốn vào cuộc khủng hoảng nhân khẩu học toàn quốc. Ở làng Sadove gần đó, một ngôi trường từng có hơn 200 học sinh đã phải đóng cửa vì chỉ còn 9 trẻ vào thời điểm năm 2023.
Viện Nhân khẩu học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Ukraine cho biết dân số nước này đã giảm từ 42 triệu trước cuộc xung đột tháng 2/2022 xuống dưới 36 triệu, gồm cả một vài triệu người sống trong khu vực do Nga kiểm soát. Dự báo cho thấy dân số có thể giảm còn 25 triệu vào năm 2051.
Theo ước tính của CIA World Factbook năm 2024, Ukraine đang có tỷ lệ tử vong cao nhất thế giới và tỷ lệ sinh thấp nhất, với ba ca tử vong trên mỗi ca sinh. Tuổi thọ trung bình của nam giới đã giảm từ 65,2 tuổi xuống 57,3 tuổi; đối với nữ giới giảm từ 74,4 xuống 70,9.
Các chuyên gia nhận định Ukraine sẽ cần hàng triệu lao động để khôi phục nền kinh tế và đảm bảo khả năng phòng vệ sau xung đột. Kiev đã công bố chiến lược dân số đến năm 2040, cảnh báo thiếu hụt 4,5 triệu lao động trong thập kỷ tới. Chính phủ hy vọng hạn chế di cư, khuyến khích người tị nạn trở về, cải thiện hạ tầng giáo dục - y tế, và có thể mở cửa với lao động nhập cư nếu thiếu hụt vẫn kéo dài.
Dù vậy, ngay cả kịch bản lạc quan nhất cũng chỉ đưa dân số về mức 34 triệu vào năm 2040. Nếu tình hình hiện tại tiếp diễn, con số này có thể còn 29 triệu. Liên hợp quốc dự báo dân số Ukraine có thể giảm xuống chỉ còn 9 - 23 triệu vào năm 2100.
Tại Hoshcha, hình ảnh các binh sĩ tử trận được đặt dọc tuyến đường vào tòa thị chính. Quan chức địa phương Mykola Panchuk cho biết 141 cư dân thị trấn và vùng phụ cận đã thiệt mạng kể từ năm 2022, cộng thêm 11 người thiệt mạng trong giao tranh ở Donbass từ năm 2014.
Hiệu trưởng Marianna Khrypa cho biết số học sinh lớp một tiếp tục giảm, và khoảng 10% học sinh tốt nghiệp rời quê để du học. Từ năm 2022, Kiev cấm hầu hết nam giới trên 18 tuổi rời nước, và tới tháng 8/2024 đã nâng giới hạn này lên 22 tuổi.
Tương tự, làn sóng di cư - vốn đã kéo dài hàng chục năm do kinh tế trì trệ và tham nhũng - càng tăng mạnh sau chiến sự. Trung tâm Chiến lược Kinh tế Ukraine cho biết khoảng 5,2 triệu người đã ra nước ngoài kể từ tháng 2/2022 và vẫn chưa quay lại. Dự báo có 1,7 đến 2,7 triệu người sẽ định cư lâu dài ở nước ngoài.
Khủng hoảng dân số càng nghiêm trọng khi phụ nữ trẻ chiếm tỷ lệ lớn trong số những người tị nạn - điều khiến tỷ lệ sinh giảm nhanh hơn.
Tại khoa sản Hoshcha, nơi mất tài trợ nhà nước từ năm 2023 vì không đạt chỉ tiêu 170 ca sinh, nhiều phụ nữ mang thai có chồng phục vụ trong quân đội, một số đã tử trận hoặc mất tích. Bác sĩ Inna Antoniuk cho biết sự bất ổn của xung đột khiến nhiều gia đình do dự trong việc sinh con.
