Nhiều thập kỷ qua, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ chủ yếu dựa vào ký ức của những cựu chiến binh, những mảnh bản đồ đã phai màu thời gian và các đợt hành quân ròng rã xuyên rừng, lội suối.
Giờ đây, khi những nhân chứng lịch sử ngày một thưa vắng, Kế hoạch truyền thông của Chiến dịch 500 ngày đêm đã kịp thời chuyển hướng, đặt trọng tâm vào việc ứng dụng công nghệ hiện đại. Đây không chỉ là một bước tiến về mặt kỹ thuật, mà còn là một cuộc "cách mạng" thực sự trong công tác đền ơn đáp nghĩa.
Việc tiếp nhận và xử lý thông tin giờ đây không còn bị giới hạn bởi không gian và thời gian. Các cơ quan chức năng đã thiết lập một mạng lưới đa nền tảng, bao gồm hệ thống ứng dụng trên thiết bị di động, tài khoản Zalo chính thức có tích hợp định vị toàn cầu (GPS), cùng các đường dây nóng hoạt động liên tục.
Những nền tảng này cho phép người dân, cựu chiến binh ở bất cứ đâu cũng có thể gửi ngay hình ảnh, video, âm thanh hoặc tọa độ nghi ngờ có phần mộ liệt sĩ về trung tâm chỉ huy. Mọi dữ liệu thô sẽ được đổ về một hệ thống lưu trữ và xử lý dữ liệu lớn (Big Data) để tiến hành phân tích.
Đáng chú ý nhất là việc đưa trí tuệ nhân tạo (AI) và các thuật toán phân tích dữ liệu lớn vào công tác đối chiếu, sàng lọc thông tin. Hàng triệu mảnh ghép rời rạc từ các hồ sơ, danh sách đơn vị, và báo cáo trận đánh sẽ được AI tổng hợp và phân tích chéo, từ đó khoanh vùng chính xác hơn các khu vực cần tìm kiếm.
Song song với đó, Chương trình "Số hóa ký ức" đang chạy đua với thời gian để quét và lưu trữ dưới dạng số toàn bộ nhật ký chiến trường, bản đồ vẽ tay, kỷ vật cá nhân và lời kể của các nhân chứng lịch sử. Những dữ liệu số hóa này sẽ là "bộ gen lịch sử" vô giá, hỗ trợ đắc lực cho các chuyên gia trong việc xác minh thông tin một cách khoa học và chính xác nhất.
Sự vào cuộc của công nghệ số, Big Data và AI không chỉ giúp tăng tốc độ xử lý hàng núi dữ liệu lịch sử mà còn giảm thiểu tối đa những sai sót do phương pháp thủ công trước đây, mở ra hy vọng đưa hàng ngàn liệt sĩ vô danh trở về với đúng tên gọi của mình.
Những chủ trương, chính sách từ trung ương đang được hiện thực hóa một cách quyết liệt và đồng bộ tại các địa phương. Tiêu biểu cho tinh thần này là xã Minh Đài, tỉnh Phú Thọ.
Bám sát Kế hoạch số 453/KH-BCA-C06 của Bộ Công an và chỉ đạo của UBND tỉnh Phú Thọ về đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ, chính quyền xã Minh Đài đã nhanh chóng ban hành và triển khai kế hoạch lấy mẫu hài cốt phục vụ công tác giám định.
Việc lấy mẫu hài cốt để giám định ADN là một nhiệm vụ đòi hỏi sự cẩn trọng, tôn nghiêm và tính khoa học tuyệt đối. Tại Minh Đài, chính quyền địa phương đang tổ chức rà soát, thống kê vô cùng tỉ mỉ các phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang trên địa bàn.
Tuy nhiên, công nghệ giám định ADN chỉ thực sự phát huy tác dụng khi có mẫu đối chứng. Do đó, một mũi công tác khác cũng đang được xã triển khai cấp bách là tìm kiếm, thu thập thông tin và lấy mẫu sinh phẩm từ thân nhân bên ngoại của các liệt sĩ chưa xác định danh tính.
Sự kết hợp giữa công nghệ y sinh (giám định ADN) và công nghệ thông tin đang được địa phương này ứng dụng triệt để. Toàn bộ thông tin thu thập, các phiếu xác nhận đều được số hóa, cập nhật và đồng bộ trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về người có công. Hệ thống này đảm bảo khi có kết quả giải mã ADN từ hài cốt, máy tính sẽ lập tức đối chiếu với kho dữ liệu ADN của thân nhân trên toàn quốc để tìm ra sự trùng khớp.
Ông Hoàng Anh Nghĩa, Chủ tịch UBND xã Minh Đài cho biết: Để chuẩn bị cho đợt lấy mẫu quy mô lớn, dự kiến vào ngày 11/7 tới đây, UBND xã Minh Đài đã huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Các lực lượng Công an, Ban Chỉ huy Quân sự, Trạm Y tế, các tổ chức đoàn thể đang phối hợp nhịp nhàng. Trong đợt này, riêng xã Minh Đài dự kiến sẽ thu nhận 215 mẫu. Quá trình thực hiện không chỉ đặt nặng yêu cầu về chuyên môn y tế mà còn phải bảo đảm tuyệt đối an ninh, trật tự và giữ gìn sự thiêng liêng, trang nghiêm tại các nghĩa trang liệt sĩ.
Chiến dịch 500 ngày đêm không đơn thuần là những con số đếm ngược thời gian, mà là một cuộc chạy đua của lương tri và trách nhiệm. Bằng việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, từ các hệ thống thông minh, phần mềm số hóa đến công nghệ giải mã gen, chúng ta đang biến lòng biết ơn sâu sắc thành những hành động thiết thực nhất.
Như những gì đang diễn ra tại xã Minh Đài, tỉnh Phú Thọ, sự chung sức, đồng lòng của toàn xã hội cùng với đòn bẩy công nghệ chắc chắn sẽ thắp sáng hành trình tìm lại tên cho các anh, làm vơi đi nỗi đau chiến tranh và làm sáng ngời hơn nữa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam.
