+ Thưa đại biểu Quốc hội, vì sao thu hẹp khoảng cách số cần được xem là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hiện nay?
- Theo tôi, khoảng cách số không đơn thuần là sự khác biệt về khả năng tiếp cận internet hay thiết bị công nghệ giữa các vùng miền. Sâu xa hơn, đó còn là khoảng cách về cơ hội tiếp cận thông tin, tri thức, dịch vụ và thị trường. Nếu không được quan tâm thu hẹp, người dân ở vùng sâu, vùng xa có thể gặp nhiều bất lợi hơn trong việc tiếp cận những cơ hội phát triển đang mở ra từ quá trình chuyển đổi số.
Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, điều này càng có ý nghĩa bởi nhiều địa bàn còn gặp khó khăn về địa hình, giao thông và điều kiện giao thương. Một sản phẩm nông nghiệp có chất lượng, một nghề truyền thống hay một lợi thế du lịch của địa phương nếu thiếu thông tin, thiếu phương thức quảng bá và kết nối thị trường thì sẽ khó phát huy hết giá trị.
Trong khi đó, công nghệ số có thể giúp người dân tiếp cận kiến thức sản xuất, cập nhật thông tin thị trường, giới thiệu sản phẩm và kết nối với khách hàng ở những địa bàn xa hơn. Người dân cũng có thêm điều kiện tiếp cận các dịch vụ công, thông tin giáo dục, y tế và những tiện ích phục vụ đời sống.
Vì vậy, thu hẹp khoảng cách số chính là mở rộng cơ hội phát triển cho đồng bào. Đây không chỉ là nhiệm vụ về hạ tầng công nghệ mà còn gắn với mục tiêu bảo đảm công bằng trong tiếp cận thành quả phát triển, để người dân ở vùng khó khăn có điều kiện tham gia chủ động hơn vào nền kinh tế số.
+ Theo bà, cần tập trung vào những giải pháp nào để người dân không chỉ có điều kiện kết nối mà còn thực sự sử dụng được công nghệ, biến cơ hội số thành lợi ích trong đời sống?
- Theo tôi, cần quan tâm đồng thời ba điều kiện: hạ tầng kết nối, thiết bị và kỹ năng sử dụng. Nếu chỉ có sóng internet nhưng người dân không có thiết bị phù hợp hoặc chưa biết cách khai thác thì công nghệ vẫn khó phát huy hiệu quả. Ngược lại, nếu người dân đã có kỹ năng nhưng chất lượng kết nối không ổn định thì việc học tập, giao dịch và kinh doanh trên môi trường số cũng bị hạn chế.
Do đó, cần tiếp tục quan tâm đầu tư, nâng cấp hạ tầng viễn thông tại những khu vực còn khó khăn, nhất là các thôn, bản xa trung tâm. Việc đầu tư cần gắn với chất lượng kết nối thực tế, bảo đảm người dân có thể sử dụng ổn định chứ không chỉ dừng ở việc có sóng.
Cùng với đó, phổ cập kỹ năng số cần được thực hiện bằng những cách làm gần gũi, dễ tiếp cận. Nội dung hướng dẫn nên xuất phát từ nhu cầu của người dân, chẳng hạn cách tìm kiếm thông tin về kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi; cách giới thiệu sản phẩm trên môi trường mạng; cách sử dụng các dịch vụ công trực tuyến hoặc nhận biết những dấu hiệu lừa đảo trên không gian mạng.
Cán bộ cơ sở, tổ chức đoàn thể, giáo viên, đoàn viên thanh niên và những người có uy tín trong cộng đồng có thể phát huy vai trò hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp. Đặc biệt, cần chú ý đến sự khác nhau về độ tuổi, trình độ và điều kiện tiếp cận công nghệ của từng nhóm người dân. Khi được hướng dẫn bằng những tình huống cụ thể, được thực hành và có người hỗ trợ khi cần, bà con sẽ tự tin hơn trong sử dụng công nghệ.
+ Làm thế nào để việc thu hẹp khoảng cách số không chỉ dừng ở khả năng tiếp cận thông tin, mà thực sự trở thành điểm tựa giúp đồng bào phát triển sinh kế bền vững, thưa bà?
- Tôi cho rằng đây là mục tiêu rất quan trọng. Công nghệ số cần được gắn chặt với những nhu cầu phát triển kinh tế của người dân, nhất là trong sản xuất nông nghiệp, kinh tế hộ gia đình, kinh tế hợp tác và phát triển sản phẩm đặc trưng địa phương.
Trước hết, cần giúp người dân sử dụng công nghệ để tiếp cận tiến bộ khoa học, kỹ thuật, lựa chọn giống cây trồng, vật nuôi phù hợp và cải thiện quy trình sản xuất. Bên cạnh đó, công nghệ có thể hỗ trợ giới thiệu sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, quảng bá đặc sản địa phương và tìm kiếm đối tác tiêu thụ. Đây là những việc thiết thực, có thể giúp người dân từng bước nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng cơ hội thị trường.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ cần đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến là có thể giải quyết được bài toán đầu ra. Muốn phát triển bền vững, sản phẩm phải bảo đảm chất lượng, có nguồn cung ổn định, có sự liên kết trong sản xuất và tiêu thụ. Vì vậy, cần phát huy vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn trong hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng thương hiệu, tổ chức chuỗi giá trị và kết nối thị trường.
Các mô hình hỗ trợ sinh kế cũng cần phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và khả năng tham gia của người dân từng địa bàn. Công nghệ không thay thế kinh nghiệm, tri thức bản địa mà cần bổ sung, nâng cao giá trị những lợi thế sẵn có. Người dân phải được tham gia từ khâu lựa chọn mô hình, học hỏi kỹ thuật đến tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
Tôi kỳ vọng, khi hạ tầng số được cải thiện, kỹ năng số được nâng lên và công nghệ được ứng dụng đúng nhu cầu, đồng bào sẽ có thêm công cụ để chủ động tìm kiếm cơ hội, nâng cao thu nhập và từng bước làm chủ sinh kế của mình. Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của việc thu hẹp khoảng cách số: không chỉ giúp người dân kết nối với thế giới bên ngoài, mà còn tạo thêm điều kiện để họ phát triển ngay trên quê hương mình.
+ Xin trân trọng cảm ơn bà!
