+ Thưa đại biểu Quốc hội, theo ông, thời gian qua, việc ứng dụng khoa học, công nghệ và kinh tế số đã mang lại những chuyển biến như thế nào đối với phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi?
- Tôi cho rằng, việc đưa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi là hướng đi đúng đắn, có ý nghĩa thiết thực đối với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền.
Thực tế cho thấy, công nghệ đang từng bước hỗ trợ người dân thay đổi phương thức sản xuất, tiếp cận thông tin và mở rộng cơ hội tiêu thụ sản phẩm. Nếu trước đây, việc giới thiệu nông sản đặc trưng chủ yếu dựa vào các kênh giao dịch truyền thống, thì nay các nền tảng trực tuyến đã tạo thêm không gian để hợp tác xã, hộ sản xuất quảng bá hàng hóa, tìm kiếm đối tác và tiếp cận khách hàng ngoài địa phương.
Việc xây dựng chợ sản phẩm trực tuyến, số hóa dữ liệu vùng nguyên liệu, phát triển bản đồ số và các nền tảng hỗ trợ xúc tiến thương mại là những cách làm đáng ghi nhận. Cùng với đó, các hoạt động tập huấn, nâng cao kỹ năng công nghệ thông tin cho cán bộ, thành viên hợp tác xã và người dân đã góp phần thay đổi nhận thức, giúp bà con từng bước làm quen với phương thức sản xuất, kinh doanh trên môi trường số.
Một kết quả đáng chú ý nữa là khoa học, công nghệ không chỉ hỗ trợ khâu quảng bá, tiêu thụ mà còn góp phần nâng cao năng lực sản xuất. Khi người dân được tiếp cận giống cây trồng, vật nuôi phù hợp, quy trình kỹ thuật mới và cách tổ chức sản xuất hiệu quả hơn, giá trị sản phẩm có điều kiện được nâng lên. Những chuyển biến ấy cho thấy công nghệ đang dần trở thành công cụ hỗ trợ phát triển kinh tế, chứ không còn là điều gì quá xa lạ với đời sống vùng đồng bào.
+ Từ những kết quả bước đầu đó, theo ông, đâu là những vấn đề cần quan tâm để việc ứng dụng khoa học, công nghệ và kinh tế số tạo tác động thực chất, sâu rộng hơn?
- Theo tôi, trước hết phải bảo đảm các giải pháp được lựa chọn phù hợp với điều kiện và thế mạnh của từng địa phương. Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có địa hình, khí hậu, tập quán sản xuất và lợi thế kinh tế rất đa dạng. Vì vậy, không nên áp dụng máy móc một mô hình cho nhiều địa bàn, mà cần xác định rõ người dân đang cần gì, sản phẩm nào có tiềm năng và công nghệ nào có thể giải quyết hiệu quả những khó khăn trong sản xuất, kinh doanh.
Chẳng hạn, với địa bàn có thế mạnh về nông nghiệp, cần chú trọng chuyển giao tiến bộ kỹ thuật về giống, quy trình canh tác, bảo quản và chế biến sau thu hoạch. Với những sản phẩm đặc trưng, cần quan tâm đến truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu, quảng bá trên nền tảng số và kết nối với các kênh tiêu thụ phù hợp.
Một yêu cầu quan trọng khác là phải gắn ứng dụng công nghệ với tổ chức sản xuất và thị trường. Nếu người dân có sản phẩm nhưng chưa có đầu ra ổn định, chưa có sự liên kết giữa hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp thì hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ sẽ khó duy trì lâu dài. Do đó, cần phát huy vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp và các cơ quan chuyên môn trong hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị và kết nối tiêu thụ sản phẩm.
Đặc biệt, cần quan tâm đến việc duy trì, cập nhật các nền tảng số đã được xây dựng, tránh đầu tư xong nhưng thiếu người vận hành hoặc không gắn với nhu cầu sử dụng thực tế. Công nghệ chỉ có ý nghĩa khi người dân có thể tiếp cận, sử dụng thường xuyên và thấy được lợi ích cụ thể.
+ Để các mô hình hiệu quả được nhân rộng, đồng thời bảo đảm người dân thực sự trở thành chủ thể của quá trình phát triển, ông có đề xuất gì?
- Tôi cho rằng cần có cách tiếp cận đồng bộ, trong đó Nhà nước giữ vai trò định hướng, hỗ trợ và tạo điều kiện; doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia liên kết sản xuất, tiêu thụ; còn người dân là chủ thể trực tiếp thực hiện và thụ hưởng thành quả.
Trước hết, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng viễn thông, hạ tầng số ở những địa bàn còn khó khăn, đồng thời nâng cao chất lượng kết nối để người dân có thể sử dụng các dịch vụ số ổn định. Cùng với đó là tăng cường đào tạo kỹ năng số theo hướng thiết thực, dễ hiểu, gắn với những công việc hằng ngày như tìm kiếm thông tin sản xuất, quảng bá sản phẩm, giao dịch và tiếp cận dịch vụ công.
Việc nhân rộng mô hình cũng cần được thực hiện có chọn lọc. Mô hình hiệu quả ở một địa bàn cần được đánh giá kỹ về điều kiện đất đai, nguồn lực, tập quán sản xuất và khả năng tham gia của người dân trước khi áp dụng ở nơi khác. Cần có sự hướng dẫn, đồng hành của cán bộ chuyên môn để bà con không chỉ tiếp nhận công nghệ mà còn biết cách vận dụng và duy trì.
Quan trọng hơn, việc đánh giá hiệu quả chương trình cần hướng đến những thay đổi cụ thể: năng suất và chất lượng sản phẩm được cải thiện ra sao, người dân có thêm cơ hội tiêu thụ hàng hóa hay không, thu nhập và đời sống có chuyển biến như thế nào. Khi khoa học, công nghệ thực sự giải quyết được những bài toán từ cơ sở, tạo thêm sinh kế và khơi dậy nội lực trong cộng đồng, các chương trình đầu tư sẽ có sức lan tỏa và giá trị bền vững hơn.
+ Xin trân trọng cảm ơn ông!
