Hội thi gắn liền với lễ “dâng xôi – gà” và nghi thức nhập đình dành cho những người đàn ông trong khu phố bước sang tuổi 50 theo phong tục cổ truyền. Người dân cho biết lễ hội này đã được duy trì từ nhiều đời, trở thành nét sinh hoạt cộng đồng độc đáo mỗi dịp đầu xuân.
Để tham dự hội thi, các gia đình phải lên kế hoạch chuẩn bị lễ vật từ rất sớm. Ông Đào Văn Tâm, Trưởng ban hương lão đình Phú Lộc (phường Mão Điền) cho biết, năm nay có 14 người tròn 50 tuổi trong làng thực hiện nghi lễ dâng xôi gà theo phong tục truyền thống.
Theo ông Tâm, việc lựa chọn và chế biến gà được đặt ra những tiêu chí rất khắt khe, trong đó “nhất dáng, nhì da, thứ ba là sống chín”. Điều này đòi hỏi con gà không chỉ có hình thức đẹp, dáng đứng vững mà còn phải đảm bảo màu da vàng đều, thịt chín kỹ, thể hiện sự chỉn chu và tôn kính trong lễ dâng.
Gà dùng trong thi phải là gà trống nặng từ 4kg trở lên, với mào đỏ, chân móng khỏe, thường là giống gà Hồ hoặc gà Đông Tảo để đảm bảo kích thước và độ “đứng dáng” khi đặt trên mâm.
Gà sau khi làm sạch được buộc lạt, dựng thẳng trên mâm rồi luộc theo phương pháp cổ truyền, với nước nóng được dội từ trên xuống để giữ nguyên vẹn màu da, dáng đứng và chất lượng thịt.
Phần xôi dự thi cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ. Gạo dùng là nếp cái hoa vàng dẻo thơm, được lựa chọn kỹ lưỡng, vo sạch và ngâm trước khi nấu. Mâm xôi khi dựng lên phải trắng phau, bề mặt mịn, không nứt, thường có trọng lượng từ 15–20kg mỗi mâm.
Ông Nguyễn Trọng Phong (50 tuổi, phường Mão Điền) chia sẻ, gia đình ông đã chuẩn bị cho hội thi từ rất sớm, thậm chí lên kế hoạch từ vài năm trước. Con gà dự thi được nuôi trong khoảng hai năm, với chế độ chăm sóc và ăn uống đặc biệt để đáp ứng các tiêu chí khắt khe.
“Hôm nay, gà của gia đình tôi giành được giải Nhất, tôi rất vui và tự hào. Đây không chỉ là thành quả của riêng tôi mà còn là công sức của cả gia đình trong suốt thời gian dài chuẩn bị. Với tôi, đây không chỉ là một cuộc thi mà còn là niềm tin và hy vọng cho một năm mới thuận lợi”.
Anh Lê Minh Đức, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ rằng anh đặc biệt ấn tượng với sự công phu và tỉ mỉ trong từng công đoạn chuẩn bị của người dân địa phương.
“Tôi rất ấn tượng với quy trình chế biến cũng như sự chỉn chu trong từng mâm xôi, từng chú gà dự thi. Nhìn qua tưởng đơn giản nhưng thực tế lại đòi hỏi rất nhiều công sức, kinh nghiệm và sự khéo léo. Đây không chỉ là một cuộc thi mà còn là nét đẹp văn hóa rất riêng của vùng đất Bắc Ninh. Những hoạt động như thế này khiến tôi hiểu hơn về truyền thống địa phương và cảm nhận rõ hơn không khí lễ hội đầu xuân”.
Sau khi phần thi kết thúc, mâm xôi và gà được chia cho người dân, du khách để “thụ lộc”, tạo không khí đoàn kết cộng đồng. Theo truyền thống, những gia đình có sản phẩm đạt giải thường được tin là sẽ gặp nhiều may mắn trong năm mới, biểu trưng cho sự thịnh vượng, bình an và hạnh phúc.
Hội thi xôi gà Nghi Khúc tại phường Mão Điền không chỉ là một hoạt động văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng đất Kinh Bắc mà còn là điểm đến hấp dẫn với du khách trong và ngoài tỉnh, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ.
Một số hình ảnh tại Hội thi xôi gà Nghi Khúc:
