Đây được xem là bước mở rộng quan trọng của Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia, nhằm tăng bao phủ miễn dịch, giảm gánh nặng bệnh tật và chia sẻ chi phí y tế với người dân.
Theo ông Dương Chí Nam, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), việc bổ sung vaccine phế cầu và HPV không chỉ mang ý nghĩa phòng bệnh trước mắt mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn: Đến năm 2030, tỷ lệ tiêm chủng các loại vaccine trong chương trình đạt 95% theo định hướng của Chính phủ.
Theo lộ trình, vaccine phế cầu sẽ được triển khai tiêm miễn phí quy mô nhỏ ngay từ quý I/2026. Căn cứ số liệu trẻ dưới 1 tuổi năm 2025, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương dự kiến tổ chức tiêm thí điểm tại một số địa phương như Bắc Kạn, Lạng Sơn, Quảng Nam, Đắk Nông, Sóc Trăng, Tuyên Quang, Lào Cai, Cao Bằng, Sơn La và Quảng Ngãi, trước khi mở rộng ra các địa bàn khác.
Đối với vaccine HPV, chương trình sẽ ưu tiên các vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, bắt đầu từ quý III/2026. 4 tỉnh được lựa chọn triển khai tiêm miễn phí cho bé gái 11 tuổi gồm Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Vĩnh Long. Giai đoạn 2026–2028, ước tính mỗi năm khoảng 18.000 trẻ tại các khu vực này sẽ được thụ hưởng chính sách.
Hiện nay, chi phí tiêm các loại vaccine nói trên vẫn là rào cản lớn với nhiều gia đình. Vaccine HPV dành cho nữ từ 9–26 tuổi có giá từ 1–2 triệu đồng mỗi liều; để tiêm đủ ba liều, phụ huynh phải chi từ 3–6 triệu đồng. Vaccine phế cầu cho trẻ từ 6 tuần tuổi cũng có giá khoảng 1,2 triệu đồng mỗi mũi.
Việc đưa hai loại vaccine này vào danh mục tiêm chủng miễn phí không chỉ giúp giảm gánh nặng tài chính cho người dân, mà còn tạo cơ hội để trẻ em ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn được tiếp cận công bằng với các biện pháp phòng bệnh hiệu quả, chất lượng cao.
Phế cầu và HPV là hai trong bốn loại vaccine mới được bổ sung vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia giai đoạn 2024–2030. Trước đó, vaccine phòng virus Rota đã được triển khai thí điểm từ cuối năm 2024 và dự kiến mở rộng vào năm 2026; vaccine phòng cúm được lên kế hoạch áp dụng từ năm 2030.
Như vậy, từ năm 2026, số bệnh truyền nhiễm có vaccine miễn phí trong chương trình sẽ tăng lên 13 bệnh, bao gồm: Lao, viêm gan B, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, bệnh do Hib, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản B, tiêu chảy do virus Rota, các bệnh do phế cầu và ung thư cổ tử cung.
Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia được triển khai từ năm 1985 và đã mang lại nhiều dấu ấn y tế quan trọng. Việt Nam thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000, loại trừ uốn ván sơ sinh năm 2005; tỷ lệ trẻ dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ thường xuyên duy trì trên 90%.
Trong đó, vi khuẩn phế cầu (Streptococcus pneumoniae) là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết ở trẻ nhỏ – những bệnh có tỷ lệ tử vong cao hoặc để lại di chứng nặng nề.
Vaccine phế cầu giúp cơ thể tạo kháng thể đặc hiệu, giảm nguy cơ mắc bệnh và góp phần hạn chế tình trạng kháng kháng sinh đang gia tăng.
Với vaccine HPV, tiêm chủng sớm, đặc biệt trong độ tuổi 9–14, đã được chứng minh mang lại hiệu quả bảo vệ trên 90% trong phòng ngừa các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung – căn bệnh gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ tại nhiều quốc gia đang phát triển.
Việc mở rộng tiêm chủng miễn phí các loại vaccine giá cao không chỉ là bước tiến về y tế dự phòng, mà còn thể hiện rõ định hướng lấy người dân làm trung tâm trong chính sách chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
